Deport Kararına İtiraz Süresi 7 Gün: Sınır Dışı Kararına Dava, Geri Gönderme Merkezi ve Sulh Ceza

Bu yazı, kendisi ya da bir yakını hakkında sınır dışı etme kararı verilen kişinin sorduğu soruları sırayla cevaplıyor: kararı kim verir, ne zaman ve nerede dava açılır, geri gönderme merkezinde neler olur, karar kesinleşirse ne olur. Metinde [M1] gibi kodlar sondaki kaynak tablosuna, [K1] gibi kodlar Danıştay kararlarına işaret ediyor. Yazı genel bilgi verir; her dosyanın sonucu kararın gerekçesine ve kişinin belgelerine göre değişir.

Deport Kararı Nedir, Kim Verir?

Gündelik dilde "deport" denen işlemin kanundaki adı "sınır dışı etme kararı"dır. Karar bir ceza mahkemesi hükmü değil, idarenin verdiği bir idari işlemdir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.53/1'e göre "Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır." Kanun metninde "Genel Müdürlük" olarak geçen kurum bugün Göç İdaresi Başkanlığı adıyla çalışıyor; uygulamada kararlar il göç idaresi müdürlükleri eliyle valilik adına veriliyor [M1].

Bu ayrımın pratik bir sonucu var: kararın iptali için ceza mahkemesine değil, idari yargıya, yani idare mahkemesine gidilir. Hakkında ceza davası olan bir kişi ceza davasında beraat etse bile sınır dışı etme kararı kendiliğinden ortadan kalkmaz; iki süreç ayrı yürür.

Deport kararını kim verir: valilik mi, Göç İdaresi mi?

Kararı veren makam valiliktir. Başkanlık, belirli durumlarda valiliğe talimat verir. Kişi yakalandığında kolluk durumu derhâl valiliğe bildirir; valilik sınır dışı etme kararı gerekip gerekmediğini değerlendirir ve kanuna göre "Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez" [M3]. Kararı hangi ilin valiliğinin verdiği, davanın hangi şehirde açılacağını da belirler (aşağıda ayrıca anlatılıyor).

Sınır dışı etme kararı tebliğ formu ne içerir?

Kanun, kararın "gerekçeleriyle birlikte" yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilmesini ister. Avukatı olmayan kişi ayrıca "kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir" [M1]. Tebliğ belgesinde genellikle kararın dayandığı 54. madde bendi, kararın tarihi ve sayısı, varsa Türkiye'yi terk için tanınan süre ve idari gözetim bilgisi yer alır. Dava dilekçesinin konusu bu belgedir; bu nedenle tebliğ belgesinin bir örneğinin alınması ve tarihinin bilinmesi 7 günlük sürenin hesabı için belirleyicidir.

Hangi Durumlarda Sınır Dışı Etme Kararı Verilir?

Kanunun 54. maddesi sınır dışı etme kararı alınacak yabancıları tek tek sayar. Kararın hangi bende dayandığı, davada neyin tartışılacağını belirler. Sık karşılaşılan bentler şunlardır [M2]:

Bent	Kanundaki ifade (özet)	Uygulamada nasıl görünür?
54/1-a	TCK m.59 kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler	Ceza mahkûmiyeti sonrası
54/1-c	Giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar	Sahte kira sözleşmesi, sahte sigorta ya da belge
54/1-d	Kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar	Çoğu zaman bir güvenlik bilgisi ya da kod gerekçesiyle
54/1-e	Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler	Turist olarak gelip süreyi aşanlar
54/1-f	İkamet izinleri iptal edilenler	İkamet iptalinin ardından
54/1-g	İkamet izni süresi bitip kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler	Uzatma başvurusu yapılmadan süre geçmesi
54/1-ğ	Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler	İş yeri denetimi
54/1-h, ı	Yasal giriş-çıkış kurallarını ihlal edenler; giriş yasağına rağmen gelenler	Kaçak giriş, yasaklıyken giriş
54/1-j	İkamet izni uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkış yapmayanlar	Ret sonrası Türkiye'de kalanlar

Listenin tamamında 54/1-b (terör ya da çıkar amaçlı suç örgütüyle bağlantı), 54/1-ç (geçimini meşru olmayan yollardan sağlama), 54/1-i (uluslararası koruma başvurusu reddedilip kalma hakkı bulunmayanlar) ve 54/1-k bentleri de vardır [M2].

Kaçak çalışma, vize ihlali ve sahte belge farkı

Bu üç gerekçe davada farklı biçimde tartışılır. Vize ya da ikamet ihlalinde mesele çoğunlukla tarihtir: süre gerçekten on günü aştı mı, aşan süre için "kabul edilebilir gerekçe" var mıydı? İzinsiz çalışmada tartışma tespitin somut olup olmadığı üzerinde yoğunlaşır; Danıştay'ın incelediği bir dosyada idare mahkemesi, davacının izinsiz çalıştığının "somut olarak tespit edildiği" gerekçesiyle davayı reddetmişti [K2]. Sahte belgede ise belgenin kimin tarafından düzenlendiği ve kişinin bunu bilip bilmediği önem kazanır. Vize ihlalinin süresi ve buna bağlı giriş yasağı için sitedeki vize ihlali hesaplama aracı fikir verir.

"Kamu düzeni" gerekçesiyle deport

54/1-d bendi en geniş bentlerden biridir ve karar metninde çoğu zaman yalnız "kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit" ifadesi yer alır. Bu tür kararlarda dayanak bilginin ne olduğu ve dosyaya hangi belgenin girdiği yargılamanın ana konusu olur. Kararın bir tahdit koduna dayandığı dosyalarda kodun anlamı ve Danıştay'ın bu kodlara bakışı tahdit kodları yazımızda ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Kimler Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı Verilmez?

55. madde, 54. madde kapsamına girse bile bazı kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınmayacağını söyler [M2]:

• Gönderileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda "ciddi emare" bulunanlar,
• Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler,
• Hayati tehlike arz eden hastalığı için tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar,
• Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları,
• Tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları.

Kanun bu değerlendirmenin "herkes için ayrı" yapılacağını da yazar (m.55/2). Bu nedenle aynı aileden kişiler hakkında farklı sonuçlar çıkabilir. 55. madde kapsamındaki bir durum, dava dilekçesinde belgeyle (sağlık raporu, hamilelik belgesi, menşe ülkeye ilişkin bilgi) ortaya konduğunda mahkemenin incelemesine girer.

Türk vatandaşı eş ya da çocuk deport kararını engeller mi?

55. madde, Türk vatandaşı eşi ya da çocuğu olanları sınır dışı edilmeyecekler arasında saymaz. Aile bağları, ikamet kararlarında 25. madde uyarınca gözetilen bir husustur; sınır dışı etme davalarında ise ayrıca hak temelli bir argüman olarak ileri sürülür. Danıştay'ın 2020 tarihli bir kararında, uyuşturucu suçundan mahkûmiyet sonrası giriş yasağı konan ve Türk vatandaşı eşi ile okul çağında iki çocuğu bulunan davacının, yasağın sürmesinin "aile bütünlüğünün bozulmasına sebep olduğu" ve 55. madde kapsamında değerlendirilmesi gerektiği yönündeki itirazı karşısında, davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararı onandı [K3]. Bu karar, aile bağının tek başına sonucu belirlemediğini gösteren örneklerden biri; ağır bir mahkûmiyet olmayan dosyalarda değerlendirme farklı olabilir.

Deport Kararına İtiraz Süresi: 7 Gün

Otomatik tamamlamada en çok aranan soru budur. Cevap 53. maddenin 3. fıkrasında: "Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir." [M1]

Süre eskiden 15 gündü. Danıştay'ın 2021'de incelediği dosyada fıkra "kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine başvurulabileceği" şeklindeydi [K2]. 30 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7533 sayılı Kanun'un 36. maddesi süreyi yedi güne indirdi; Danıştay da bu değişikliğin gerekçesinin "yargılama sürecinin hızlandırılması" olduğunu belirtiyor [K1]. İnternette hâlâ "15 gün" yazan eski içerikler bulunduğundan tarih kontrolü önem taşır.

"İtiraz" mı, "dava" mı?

Aramalarda "deport kararına itiraz" deniyor; hukuken yapılan şey idare mahkemesinde açılan bir iptal davasıdır. Valiliğe ya da Göç İdaresi'ne verilen bir "itiraz dilekçesi" bu 7 günlük süreyi durdurmaz ve dava yerine geçmez. Kanun ayrıca davayı açan kişinin, "sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildir"mesini ister [M1]; bu bildirim, kişinin dava süresince sınır dışı edilmeme korumasının idareye ulaşması açısından işlev görür.

7 günlük süre nasıl hesaplanır?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.8'e göre süreler tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başlar, tatil günleri süreye dahildir; sürenin son günü tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş gününün sonuna kadar uzar [M6]. Örneğin karar pazartesi tebliğ edildiyse süre salı başlar ve ertesi pazartesi gün sonunda biter. Hesap tebliğ tarihine bağlı olduğu için, kararın kişiye hangi gün ve hangi belgeyle bildirildiği önemlidir. Süre hesabının genel mantığı için sitedeki kanun yolu süresi aracı da fikir verir; ancak deport davasının 7 günlük süresi özel bir süredir.

7 gün kaçırılırsa ne olur?

Süre geçtikten sonra açılan dava kural olarak süre aşımı yönünden reddedilir ve kişi bu korumayı kaybeder: 53/3'teki "dava açma süresi içinde" sınır dışı etmeme kuralı artık işlemez [M1]. Süresinde dava açılmadığı hâllerde gündeme gelen yollar daha sınırlıdır; örneğin sonradan ortaya çıkan bir 55. madde durumunun idareye bildirilmesi ya da giriş yasağının kaldırılması başvurusu. Tebliğin usulüne uygun yapılmadığı (örneğin kişinin anlamadığı bir dilde ya da gerekçesiz yapıldığı) iddiaları da süre tartışmasında ileri sürülebilir; bunun sonucu dosyaya göre değişir.

Deport Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Dava idare mahkemesinde açılır. Hangi şehrin idare mahkemesinin yetkili olduğu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.32'deki genel kurala göre belirlenir: yetkili mahkeme, "dava konusu olan idari işlemi ... yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi"dir [M6]. Danıştay, Samsun Valiliği'nin verdiği sınır dışı etme kararı için davanın "görevli ve yetkili yargı yeri olan Samsun İdare Mahkemesinde görülmesi gerektiği"ni belirtti [K1].

Bu nedenle İstanbul'da yaşayıp başka bir ilde yakalanan kişi hakkında o ilin valiliği karar verdiyse dava o ilde açılır. İstanbul Valiliği'nin verdiği kararlar için ise İstanbul idare mahkemeleri yetkilidir; dava dilekçesi UYAP üzerinden ya da adliyelerdeki ön büro aracılığıyla verilebilir. İstanbul'daki adliyelerin yeri ve ulaşımı İstanbul adliye rehberimizde.

Deport kararı ile yönetmelik hükmüne tek dilekçeyle dava açılabilir mi?

Danıştay'ın 13 Ağustos 2025 tarihli kararı bu soruya cevap veriyor. Davacı tek dilekçeyle hem kendisi hakkındaki sınır dışı etme kararının hem de 48 saatlik sürenin başlangıcına ilişkin yönetmelik ve talimat hükümlerinin iptalini istemişti. Danıştay, düzenleyici işlemlere karşı davanın ilk derece olarak Danıştay'da, sınır dışı etme kararına karşı davanın ise idare mahkemesinde görülmesi gerektiğini; iki davanın "yargılama usulü (özellikle de dosyanın tekemmülü ve yürütmenin durdurulması isteminin değerlendirilmesine ilişkin süreç ile kanun yoluna tâbilik) bakımından farklı kurallara tabi" olduğunu belirterek "söz konusu işlemlere karşı tek dilekçeyle dava açılmasının mümkün olmadığı" sonucuna vardı ve dava dilekçesini reddetti [K1]. Kararda dilekçenin, 30 gün içinde ayrı ayrı dilekçelerle yenilenmek üzere reddedildiği görülüyor.

Bu kararın gösterdiği pratik nokta şudur: 7 günlük süre içinde verilecek dilekçenin yalnız sınır dışı etme kararını hedef alması, usul nedeniyle zaman kaybını önler.

Dava Sürerken Sınır Dışı Edilir mi?

53/3'ün son cümlesi bu konuda açıktır: "Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez." [M1] Yani koruma iki aşamalıdır: önce 7 günlük süre boyunca, sonra dava açıldıysa karar verilene kadar.

Bu kural sıradan idari davalardan farklıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27/1'e göre idari davanın açılması kural olarak işlemin yürütülmesini durdurmaz [M6]; sınır dışı etme davasında ise korumayı doğrudan kanun sağlar, ayrıca yürütmenin durdurulması kararı beklenmez.

İstisnası var mı? "Rıza" ne anlama gelir?

Kanun metninde tek istisna yabancının rızasıdır. Kişi kendi isteğiyle ülkeden ayrılmayı kabul ederse dava süresi ya da yargılama beklenmeden çıkışı yapılabilir. Bu nedenle geri gönderme merkezinde ya da emniyette imzalanan, içeriği "gönüllü dönüş" ya da ülkeyi terk etmeyi kabul anlamına gelen belgeler sonucu doğrudan etkileyebilir. Belgenin dili ve içeriği kişiye anlaşılır biçimde açıklanmadıysa bu durum ayrıca tartışma konusu olur.

Koruma, sınır dışı etme kararının uygulanmasıyla ilgilidir; kişinin idari gözetimde tutulmasını engellemez. Dava sürerken kişi geri gönderme merkezinde kalmaya devam edebilir. Gözetime karşı yol ise ayrıdır ve aşağıda anlatılıyor.

Mahkeme Kaç Günde Karar Verir? Duruşma Olur mu?

7533 sayılı Kanun'la gelen usul şöyledir: idarenin savunmasının verilmesi ya da savunma süresinin geçmesiyle dosya "tekemmül etmiş" sayılır; mahkeme, dosyanın tekemmülünden ya da ara karar veya duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde karar verir. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır [M1]. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa, İYUK m.26/3'teki süre "iki ay olarak uygulanır" [M1]; bu nedenle dilekçede ulaşılabilir ve güncel bir adres bildirilmesi ya da avukat aracılığıyla takip, dosyanın işlemden kaldırılması riskini azaltır.

Mahkeme kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. Kanun "Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir." der [M1]. Danıştay, sınır dışı etme kararı ile ikamet izni iptali birlikte dava edilen bir dosyada, sınır dışı etme kararına ilişkin kısmın kesin olması nedeniyle "temyizen incelenmesine hukuken olanak bulunma"dığını belirterek bu kısım yönünden temyiz isteminin reddine karar verdi [K2]. İstinaf ve temyiz yolu kapalı olduğundan, idare mahkemesindeki tek dava belirleyici olur.

Kesin karardan sonra Anayasa Mahkemesi

Olağan kanun yolu bulunmadığından, idare mahkemesinin kararıyla başvuru yolları tükenmiş olur. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47/5'e göre bireysel başvuru, "başvuru yollarının tüketildiği tarihten" itibaren otuz gün içinde yapılır [M7]. Anayasa Mahkemesi bölümleri, "başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verebilir" (m.49/5) [M7]. Bireysel başvurunun kendisi sınır dışı etmeyi kendiliğinden durdurmaz; durdurma ancak tedbir kararıyla mümkündür.

Deport Davası Dilekçesinde Neler Yer Alır?

"Deport kararına itiraz dilekçesi örneği" sık aranıyor. Her dosyanın gerekçesi farklı olduğu için hazır bir metin yerine dilekçede bulunan unsurları anlatmak daha yararlı:

1. Taraflar: Davacı yabancı (pasaport ya da yabancı kimlik numarasıyla), davalı kararı veren valilik.
2. Dava konusu işlem: Sınır dışı etme kararının tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi.
3. Süre: 7 günlük sürenin içinde olunduğunun gösterilmesi.
4. Olaylar: Türkiye'ye giriş tarihi, ikamet geçmişi, aile durumu, iş ve okul bilgisi.
5. Hukuka aykırılık nedenleri: Kararın dayandığı 54. madde bendinin somut olaya uymaması, tespitin belgeye dayanmaması, 55. madde durumları, gerekçe ve tebliğ eksiklikleri.
6. Deliller: İkamet kartı, başvuru belgeleri, nüfus kayıtları, sağlık raporları, iş ve okul belgeleri.
7. İstem: Sınır dışı etme kararının iptali.

Kanun ayrıca davanın karar veren makama bildirilmesini aradığından, dilekçenin bir örneğinin valiliğe ya da il göç idaresine verildiğine ilişkin belgenin saklanması uygulamada işe yarar [M1].

Hangi belgeler davayı güçlendirir?

Mahkeme dosyayı hızlı ve çoğu zaman duruşmasız incelediği için, iddiaların ilk dilekçeyle birlikte belgelenmesi önem taşır. Sık kullanılan belgeler: geçerli ya da süresi yeni dolmuş ikamet izni ve uzatma başvurusu belgesi, e-Devlet'ten alınan giriş-çıkış kaydı, evlilik ve doğum kayıtları, çocukların okul belgeleri, kira sözleşmesi ve adres kaydı, SGK hizmet dökümü, sağlık raporları ve menşe ülkedeki riskleri gösteren belgeler. Danıştay'ın aile ikamet izni dosyasında idarenin tespitinin "somut bilgi ve belgelere dayalı olması gerektiği"ni vurguladığı karar ikamet izni yazımızda anlatılıyor.

Geri Gönderme Merkezi ve İdari Gözetim

Sınır dışı etme kararı her zaman gözetimle birlikte gelmez. 57/2'ye göre valilik, hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan şu kişiler için idari gözetim kararı alır ya da gözetime alternatif yükümlülük getirir: "kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar" [M3]. Gözetim kararı alınan kişi 48 saat içinde geri gönderme merkezine götürülür.

Geri gönderme merkezinde ne kadar kalınır?

Kanuna göre "Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez." Bu süre, sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması ya da ülkesiyle ilgili doğru bilgi veya belge vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa "en fazla altı ay daha uzatılabilir" [M3]. Gözetimin devamında zaruret olup olmadığını valilik her ay değerlendirir; gerek görüldüğünde 30 gün beklenmez, zaruret kalmayan kişi için gözetim "derhâl sonlandırılır" (m.57/4). Gözetim kararı, uzatma kararı ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle tebliğ edilir (m.57/5) [M3].

İdari gözetim kararına itiraz: sulh ceza hâkimliği

Aramalarda "deport kararına itiraz dilekçesi sulh ceza" diye geçen yol, aslında idari gözetim kararına karşı yoldur. Sınır dışı etme kararının kendisi idare mahkemesinde; gözetim kararı ise sulh ceza hâkimliğinde tartışılır.

Kanunun kuralları şunlardır [M3]: başvuru idari gözetimi durdurmaz; dilekçe idareye verilirse "yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır"; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Gözetim şartlarının "ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla" yeniden başvurmak mümkündür.

İdari gözetim kararına itiraz süresi var mı?

"İdari gözetim kararına itiraz süresi" de sık aranıyor. 57/6, sınır dışı etme davasındaki 7 gün gibi ayrı bir başvuru süresi öngörmez; gözetim devam ettiği sürece başvuru yapılabilir ve şartlar değiştiğinde yenilenebilir [M3]. Buna karşılık sınır dışı etme kararına karşı dava süresi 7 gündür; gözetim için sulh cezaya başvurulmuş olması bu süreyi durdurmaz. Uygulamada iki başvurunun aynı günlerde hazırlanması bu yüzden yaygındır.

Geri gönderme merkezinden nasıl çıkılır?

Kanundaki düzenlemelere göre gözetim şu durumlarda sona erer: sulh ceza hâkiminin gözetimi kaldırması, valiliğin aylık değerlendirmede gözetimi sonlandırması, kanuni azami sürenin dolması ya da sınır dışı işleminin tamamlanması. Gözetimi sonlandırılan kişiye 57/A uyarınca alternatif yükümlülükler getirilir [M3] [M4]. İdare mahkemesinin sınır dışı etme kararını iptal etmesi de gözetimin dayanağını ortadan kaldırır.

İdari gözetime alternatif yükümlülükler

57/A maddesi şu yükümlülükleri sayar: belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma (imza), aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllü görev, teminat ve elektronik izleme. Bunların süresi yirmi dört ayı geçemez. Elektronik izlemeye karşı da sulh ceza hâkimine başvurulabilir; hâkim beş günde karar verir. Yükümlülüğe uymayan kişi idari gözetime alınabilir; teminat, kişi süresinde çıkmazsa (mücbir sebep ve mahkeme sürecinin bitmemesi hâlleri saklı) Hazineye irat kaydedilir [M4]. 102/1-e, (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerindeki yükümlülüklere uymayanlar için idari para cezası öngörür; kanun metninde yazan tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından güncel tutar kanundakinden yüksektir [M8].

Geri gönderme merkezinde hangi haklar var?

59. maddeye göre merkezde: yabancının bedelini karşılayamadığı acil ve temel sağlık hizmetleri ücret alınmadan verilir; yabancıya "yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme yapabilme, ayrıca telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır"; konsolosluk yetkilisi ve BM Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlisiyle görüşme imkânı tanınır; çocukların yüksek yararı gözetilir ve aileler ayrı yerlerde barındırılır [M4]. "Geri gönderme merkezi avukat görüş saatleri" her merkezin kendi düzenine göre belirlenir; uygulamada avukat görüşmesi için vekâletname ya da merkezin istediği belgeler isteniyor.

Avukat ücretini karşılayamayan kişi

57/7: "İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde ... 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır." [M3] Sınır dışı etme davasında da adli yardım istenebilir; Danıştay'ın incelediği 2025 tarihli dosyada davacının adli yardım istemi kabul edilmiş ve dava harç yatırılmadan görülmüştü [K1].

Gözetim Yoksa: Türkiye'yi Terk İçin 15-30 Gün

Hakkında gözetim kararı alınmayan kişiye sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla Türkiye'yi terk için "on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır." Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş-çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz. Süre tanınan kişiye harca tabi olmayan bir Çıkış İzin Belgesi verilir; vize ve ikamet harçları ile cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır (m.56) [M2].

Bu süre ile dava süresi birbirinden bağımsızdır: terk süresi 15-30 gün olsa da dava açma süresi 7 gündür. Tanınan sürede ülkeden ayrılmayan kişi için 102/1-c idari para cezası öngörür (kanundaki tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır); ayrıca 57/2 uyarınca idari gözetim kararı alınabilir [M3] [M8].

Sınır Dışı Edildikten Sonra Ne Olur? Giriş Yasağı ve Tahdit Kodu

9. maddeye göre "Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi, Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır." Giriş yasağının süresi "en fazla beş yıldır"; kamu düzeni ya da güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre "en fazla on yıl daha artırılabilir" [M5]. Bu yasak sistemde bir tahdit kodu olarak görünür. Kodların harf grupları, kararlarda geçen anlamları, nasıl öğrenildiği ve kaldırma davası tahdit kodları listesi yazımızda anlatılıyor; burada yalnız sınır dışı ile bağlantılı üç noktaya değiniyoruz.

Deport süresi ne kadar? "Süresiz deport" var mı?

Kanunda "süresiz deport" diye bir kavram yok; kanun, giriş yasağı için en fazla beş yıl ve ciddi tehdit hâlinde en fazla on yıl ek süre öngörüyor [M5]. Uygulamada "deport süresi" denilen şey bu giriş yasağının süresidir. Vize ya da ikamet ihlalinde yasak süresinin nasıl belirlendiğini vize ihlali ve giriş yasağı aracımız gösteriyor.

Giriş yasağı her zaman konur mu?

Hayır. İki istisna var [M5]: süresi dolan ve bu durum tespit edilmeden çıkmak için valiliğe başvurup hakkında sınır dışı kararı alınan kişiye, idari para cezalarını ödemiş olması ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmaması kaydıyla giriş yasağı "alınmayabilir" (m.9/4); 56. madde uyarınca terke davet edilip süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında da giriş yasağı "alınmayabilir" (m.9/5). Kanun "alınmayabilir" dediği için bu bir takdir alanıdır.

Deport edilen yabancı nasıl geri gelebilir?

9/6'ya göre Başkanlık giriş yasağını kaldırabilir ya da yasak saklı kalmak üzere yabancının belirli bir süre için girişine izin verebilir [M5]. Sınır dışı masraflarını devletin karşıladığı durumlarda, 60/3-ç'ye göre "Masraflar geri ödenmediği sürece, yabancıların Türkiye’ye girişine izin verilmeyebilir." [M4] Yani giriş yasağının bitmesi tek başına yeterli olmayabilir; masraf ve idari para cezası borcu da ayrıca kontrol edilir. Kaldırma başvurusunun reddine karşı dava, idari davalardaki genel süre olan 60 günle açılır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7) [M6].

Deport Kararı İkamet İznini ve Aileyi Nasıl Etkiler?

Sınır dışı etme kararı, kişinin ikamet iznini de doğrudan etkiler. Kanun, "hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması"nı kısa dönem, aile ve öğrenci ikamet izinlerinin iptal ve ret sebepleri arasında sayıyor (m.33/1-ç, 36/1-c, 40/1-ç).

Danıştay 2021'de bu bağlantıyı somut bir dosyada uyguladı: Türk vatandaşıyla evli olduğu için aile ikamet izni bulunan davacı hakkında izinsiz çalıştığı gerekçesiyle sınır dışı etme kararı alınmış, ardından ikamet izni 36/1-c uyarınca iptal edilmişti. Sınır dışı etme davası kesin olarak reddedildiğinden Danıştay, "kesinleşen sınır dışı etme işlemine dayanılarak ikamet izninin iptali yolunda tesis edilen işlemde 6458 sayılı Kanun 36/1-(c) bendine aykırlık bulunmadığı" sonucuna vardı [K2]. Bu karar, sınır dışı davasının sonucunun ikamet davasını da belirleyebildiğini gösteriyor. İkamet reddi ve iptali tarafı ikamet izni reddedildi ya da iptal edildi yazımızda ayrıca anlatılıyor.

Çocuklar ve aile üyeleri

55/2'ye göre değerlendirme "herkes için ayrı yapılır"; bir aile üyesi hakkındaki karar diğerlerini kendiliğinden kapsamaz [M2]. Geri gönderme merkezlerinde "çocukların yüksek yararları gözetilir, aileler ayrı yerlerde barındırılır" ve çocukların eğitimden yararlanması için tedbir alınır (m.59) [M4]. Aile üyelerinin ikamet durumu ise ayrıca kontrol edilir; destekleyicinin sınır dışı edilmesi aile ikamet izninin dayanağını etkileyebilir.

Ceza Davası ve Sınır Dışı Etme

54/1-a bendi, TCK m.59 kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenleri sayar [M2]. Hakkında ceza soruşturması ya da kovuşturması bulunan kişiler için de kamu düzeni gerekçesine dayanan kararlar verilebiliyor. Ceza davasının sonucu ile idari karar arasındaki ilişki dosyaya göre değişir: beraat kararı idare mahkemesinde önemli bir delil olarak sunulabilir, ancak sınır dışı etme kararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ceza tarafındaki süreç için ceza hukuku sayfamıza bakılabilir.

Sınır Dışı Masrafları ve Gönüllü Geri Dönüş

60/3'e göre sınır dışı edilecek yabancıların seyahat masrafları kural olarak kendilerince karşılanır. Parası yetmeyen kişinin masrafları Başkanlıkça karşılanır; parası hiç yoksa tamamı devletçe ödenir. Masraflar geri ödenmediği sürece Türkiye'ye girişe izin verilmeyebilir [M4]. 60/A ise sınır dışı kararı alınmış ve menşe ülkesine gönüllü dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden Başkanlığın uygun gördüklerine ayni ya da nakdi destek sağlanabileceğini düzenler [M4]. Gönüllü dönüşün rıza anlamına geldiği ve 53/3'teki korumayı sona erdirebileceği yukarıda belirtildi.

Deport Kararı Adım Adım: Süreler Tablosu

Aşama	Süre	Dayanak
Yakalanan yabancı hakkında valiliğin değerlendirmesi	En çok 48 saat	6458 m.57/1
Gözetim kararı alınan kişinin merkeze götürülmesi	48 saat içinde	m.57/2
Sınır dışı etme kararına karşı dava	Tebliğden itibaren 7 gün	m.53/3
Adrese tebligat yapılamazsa İYUK 26/3 süresi	2 ay	m.53/3
Mahkemenin kararı	Tekemmülden itibaren 15 gün; kesin	m.53/3
Türkiye'yi terk süresi (gözetim yoksa)	15-30 gün	m.56
İdari gözetim	En çok 6 ay + en fazla 6 ay	m.57/3
Gözetimin gözden geçirilmesi	Her ay	m.57/4
Sulh ceza hâkiminin kararı	5 gün; kesin	m.57/6
Alternatif yükümlülükler	En çok 24 ay	m.57/A
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru	30 gün	6216 m.47/5
Giriş yasağı	En fazla 5 yıl (+ en fazla 10 yıl)	m.9/3

Deport Davasında Sonucu Etkileyen Noktalar

Dosyalarda öne çıkan unsurlar genellikle şunlardır: kararın dayandığı bendin olayla gerçekten örtüşüp örtüşmediği; tespitin tutanak, belge ya da kayıtla desteklenip desteklenmediği; ikamet ve vize tarihlerinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı; 55. madde kapsamında bir durumun bulunup bulunmadığı; kişinin Türkiye'deki aile, iş ve eğitim bağları; ve tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı. Mahkeme kısa sürede ve çoğu zaman yalnız dosya üzerinden karar verdiği için, bu unsurların ilk dilekçede belgeyle ortaya konması önem taşır. Yabancılar hukukundaki diğer konular yabancılar hukuku sayfamızda, hukuki terimlerin kısa açıklamaları hukuk sözlüğümüzde yer alıyor.

İstanbul ve Anadolu Yakası'nda Deport Kararına Karşı Avukat Desteği

Sınır dışı etme dosyalarında süre 7 gün olduğu için, kararı alan kişinin ya da ailesinin İstanbul'da hızla ulaşabileceği bir yabancılar hukuku avukatı arayışı sık görülüyor. Büromuz Maltepe'de bulunuyor ve Anadolu Yakası'nda, özellikle Maltepe, Kartal, Kadıköy ve Ataşehir'de yaşayan yabancıların ve Türk vatandaşı eşlerinin dosyalarıyla ilgileniyor. İstanbul Valiliği'nin verdiği sınır dışı etme kararlarına karşı davalar İstanbul idare mahkemelerinde görülüyor; geri gönderme merkezindeki kişiyle görüşme ve sulh ceza başvurusu da aynı günlerde yürütülüyor.

Kartal ve Pendik çevresinde oturan aileler için Kartal avukat sayfamızda, büro adresi ve ulaşım için Maltepe avukat sayfamızda, Ataşehir ve Kadıköy'den gelenler için Ataşehir avukat sayfamızda bilgi bulunuyor. Sınır dışı etme kararıyla birlikte ikamet izni de iptal edildiyse iki dosyanın birlikte değerlendirilmesi gerekebilir; Anadolu Yakası'nda yaşayan bir yabancı için iki davanın süreleri (7 gün ve 60 gün) farklı işler. Hangi durumda hangi adımın atılabileceğine dair genel bir yol haritası ne yapmalıyım sayfamızda.

Kaynaklar

Kod	Kaynak	Konu
M1	6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.53 (3. fıkra 7533/36 ile değişik)	Kararı veren makam, gerekçeli tebliğ, 7 gün, tekemmül, 2 ay tebligat kuralı, 15 gün, kesinlik, dava sürerken sınır dışı etmeme
M2	6458 s.K. m.54, 55, 56	Sınır dışı etme sebepleri; karar alınmayacaklar; 15-30 gün terke davet, Çıkış İzin Belgesi
M3	6458 s.K. m.57	48 saat, idari gözetim, 6+6 ay, aylık değerlendirme, tebliğ, sulh ceza hâkimi 5 gün, avukatlık hizmeti
M4	6458 s.K. m.57/A, 58, 59, 60, 60/A	Alternatif yükümlülükler 24 ay, geri gönderme merkezleri, merkezdeki haklar, masraflar, gönüllü geri dönüş
M5	6458 s.K. m.9	Giriş yasağı: en fazla 5 yıl, +10 yıl; 9/4-9/5 istisnaları; 9/6 kaldırma
M6	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 8, 27, 32	60 gün dava süresi, sürelerin hesabı, davanın yürütmeyi durdurmaması, yetkili mahkeme
M7	6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47/5, 49/5	Bireysel başvuruda 30 gün; tedbir
M8	6458 s.K. m.102	İdari para cezaları: 102/1-c terke davet süresinde çıkmama, 102/1-e alternatif yükümlülüklere uymama
K1	Danıştay 10. D., 13.08.2025, E.2025/3946 K.2025/3501	7533 değişikliğinin amacı; deport davası idare mahkemesinde, düzenleyici işlem Danıştay'da; tek dilekçeyle dava açılamaz
K2	Danıştay 10. D., 06.10.2021, E.2016/2078 K.2021/4589	Sınır dışı etme davasında idare mahkemesi kararı kesin; buna dayalı aile ikamet izni iptalinin onanması
K3	Danıştay 10. D., 02.12.2020, E.2016/14970 K.2020/5652	Mahkûmiyet sonrası giriş yasağının kaldırılmaması; aile ve 55. madde itirazına rağmen ret kararının onanması