İstanbul BarosuBaro Sicil No 74199
Faaliyet Alanları
Ticaret hukuku, tacirler arasındaki ilişkileri ve ticari işletmelerin faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkları düzenler. Ticari davalar, genel hukuk davalarından farklı usul kurallarına tabidir; asliye ticaret mahkemelerinde görülür ve birçoğunda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.
Ticari ilişkilerde uyuşmazlığın kaynağı çoğu zaman sözleşmenin kendisidir. Bu nedenle sözleşmenin kurulması aşamasında yapılan hukuki inceleme, sonradan yürütülecek dava sürecinden hem daha hızlı hem de daha az maliyetlidir.
Tedarik, distribütörlük, acentelik veya hizmet sözleşmesi gibi ticari sözleşmelerde tarafların edim ve yükümlülüklerinin, cezai şart ve fesih hükümlerinin açık biçimde düzenlenmesi, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önünü kesen en etkili adımdır. İmzadan önce yapılan hukuki inceleme, sözleşmenin taraflardan birinin aleyhine dengesiz hükümler içerip içermediğini ortaya koyar.
Ödenmeyen fatura, cari hesap bakiyesi veya sözleşmeden doğan alacaklar için önce ilamsız icra takibi başlatılabilir; borçlunun itiraz etmesi hâlinde itirazın iptali davası açılır. Alacağın niteliğine göre doğrudan dava yoluna gitmek de mümkündür. Para alacağına ilişkin taleplerde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.
Alacaklı, elinde bir mahkeme kararı olmasa dahi icra dairesine başvurarak borçluya ödeme emri gönderilmesini isteyebilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yasal süre içinde itiraz etmezse takip kesinleşir; itiraz ederse takip durur ve alacaklının ayrıca dava açması gerekir.
Borçlunun itirazı üzerine duran takibin devamı için alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir. Bu süre kaçırılırsa itirazın iptali yolu kapanır, ancak alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK m.67); dava kazanılırsa borçlu ayrıca icra inkâr tazminatına da mahkûm edilebilir.
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa süreç, taraflardan birinin dava açmasıyla mahkemeye taşınır.
Bir tacirin diğerinin müşterilerini, itibarını veya ticari sırlarını hedef alan aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı davranışları haksız rekabet oluşturur (TTK m.54 vd.). Zarar gören taraf, fiilin tespitini, önlenmesini ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasını, ayrıca kusur varsa maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
Kanun; başkasını veya mallarını, iş ürünlerini, faaliyetlerini kötüleyici asılsız beyanlarda bulunmak, kendisi veya işletmesi hakkında gerçeğe aykırı bilgi vermek, başkalarını sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek, çalışanları iş sırlarını açıklamaya yöneltmek ve başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanmak gibi hâlleri örnek olarak sayar (TTK m.55). Sayılan hâller sınırlı olmayıp dürüstlük kuralına aykırı benzer davranışlar da haksız rekabet oluşturabilir.
Zarar gören taraf; fiilin haksız rekabet olduğunun tespitini, önlenmesini, haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını ve gerekiyorsa kararın ilanını talep edebilir. Failin kusuru varsa ayrıca maddi ve manevi tazminat davası da açılabilir; bu davalar birlikte veya ayrı ayrı ileri sürülebilir.
Haksız rekabetten doğan davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğduğunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde hakların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.60). Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve kanunda daha uzun bir dava zamanaşımı öngörülmüşse, o süre uygulanır.
Çek, bono ve poliçe gibi kıymetli evraka dayanan alacaklar, kambiyo senetlerine mahsus icra takibiyle diğer alacaklara göre daha hızlı tahsil edilebilir; itiraz sebepleri ve süreleri de genel takipten farklı ve daha kısıtlıdır. Karşılıksız çek keşide etmenin ayrıca idari ve belirli şartlarda cezai sonuçları bulunur.
Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişi tacir sayılır ve bu sıfat kendisine bazı ek yükümlülükler (ticaret siciline kayıt, ticari defter tutma, basiretli iş adamı gibi davranma) yükler. Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda ihtar, ihbar ve fesih gibi bildirimlerin noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılması kanunda öngörülmüştür (TTK m.18/3) ve sonradan ispat kolaylığı sağlar.
Karşılığı bulunmayan bir çeki bankaya ibraz eden hamil, çek bedelinin belirli bir kısmını bankadan tahsil edebilir; kalan tutar için çek borçlusuna karşı kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatılabilir. Karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezasına yol açar; bu ceza karşılıksız kalan tutardan az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder (5941 s.K. m.5).
Çeki süresinde bankaya ibraz eden hamil, karşılığı kısmen ya da hiç bulunmasa dahi 5941 sayılı Kanun'da öngörülen kanuni miktarı doğrudan bankadan tahsil edebilir. Bu tutar, çek üzerindeki bedelin tamamını karşılamayabilir; kalan kısım için ayrı bir takip yapılması gerekir.
Bankadan tahsil edilemeyen kalan tutar için çek borçlusuna karşı kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatılabilir; bu yol, itiraz sebepleri ve süreleri daha sınırlı olduğundan genel icra takibine göre daha hızlı sonuç verir. Borçlunun itirazı, ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplere dayanabilir.
Karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine icra mahkemesinde görülen bir davaya konu olur. Her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir ve bu ceza çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da mahkeme hükmeder; yargılama sırasında bu yasak koruma tedbiri olarak da verilir (5941 s.K. m.5).
| Alacak/Talep Türü | Süre | Not |
|---|---|---|
| Genel ticari zamanaşımı | 10 yıl | Kanunda ayrı bir süre öngörülmeyen ticari alacaklarda uygulanır |
| Kira bedeli, faiz gibi dönemsel edimler | 5 yıl | Her bir dönem için ayrı işlemeye başlar |
| Haksız rekabetin men'i ve tazminat davası | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 3 yıl | TTK m.60 |
| Ticari dava şartı arabuluculuk | Dava açılmadan önce | Yalnızca para alacağı/tazminat taleplerinde zorunlu |
| İlişki Türü | Temel Özelliği |
|---|---|
| Acentelik | Acente, müvekkil şirket adına ve hesabına sözleşme yapar veya aracılık eder; TTK'da ayrıca düzenlenmiştir |
| Bayilik | Bayi, malı kendi adına ve hesabına satın alıp kendi adına satar; üreticiyle sürekli bir sözleşme ilişkisi içindedir |
| Distribütörlük | Distribütör, genellikle belirli bir bölgede tekel hakkıyla ürünleri toptan alıp dağıtır |
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Yani arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Kanun bu kapsamda itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da açıkça sayar (TTK m.5/A). Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.
Süre; uyuşmazlığın niteliğine, delil durumuna, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Arabuluculuk aşaması genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır. Dava aşamasının süresi hakkında baştan kesin bir rakam vermek doğru olmaz; dosya incelendikten sonra gerçekçi bir aralık paylaşılabilir.
Kural olarak ticari işlerde on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Ancak kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde beş yıl, bazı özel sözleşme türlerinde daha kısa süreler öngörülmüştür. Zamanaşımı süresinin ne zaman başladığı da uyuşmazlığa göre değişir; bu nedenle her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
Öncelikle sözleşmede yetki ve uygulanacak hukuk kaydı bulunup bulunmadığına bakılır. Böyle bir kayıt varsa kural olarak ona uyulur. Kayıt yoksa Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesi ayrıca tanıma ve tenfiz davası gerektirir.
Tacir sayılan kişi; ticaret siciline kayıt olma, ticari defter tutma, ticaret unvanı kullanma ve iflasa tabi olma gibi ek yükümlülükler altına girer. Ayrıca tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda 'basiretli bir iş adamı gibi davranma' yükümlülüğü aranır; bu da tacirlerin özensiz davranışlarının kendi aleyhlerine daha kolay sonuç doğurabileceği anlamına gelir.
Hamil, çek bedelinin kanunda belirlenen bir kısmını doğrudan bankadan tahsil edebilir; kalan tutar için borçluya karşı kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatılabilir. Ayrıca karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezasına ve mahkemece verilen çek düzenleme yasağına yol açabilir (5941 sayılı Çek Kanunu m.5).
Mal veya hizmet satıp faturasını kesen, cari hesap üzerinden çalışan pek çok işletme, müşterisinin ödeme yapmamasıyla karşılaşır. Bu yazıda ticari alacağın nasıl tahsil edileceğini, faturaya itirazın sonuçlarını ve zamanaşımı sürelerini anlatıyoruz.
Yazının devamıŞirket kurmadan, iki veya daha fazla kişinin bir işi birlikte yürütmek üzere kurduğu adi ortaklıklarda anlaşmazlık çıktığında süreç nasıl işler? Fesih sebepleri, tasfiye sırası ve ortakların sorumluluğu bu yazıda.
Yazının devamıElinizdeki çek veya senet vadesinde ödenmezse, alacağınızı normal icra takibinden çok daha hızlı bir yolla, kambiyo senedine özgü haciz yoluyla takip edebilirsiniz. Bu yazıda sürecin nasıl işlediğini, sürelerini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Yazının devamı
