İstanbul BarosuBaro Sicil No 74199
Faaliyet Alanları
Tüketici hukuku, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde, bir mal veya hizmeti kişisel ihtiyacı için edinen tüketici ile satıcı veya sağlayıcı arasındaki ilişkileri düzenler. Kanun, tüketiciyi satıcıya göre daha zayıf taraf kabul ederek ona ayıplı mal ve hizmette seçimlik haklar, belirli sözleşme türlerinde ise cayma hakkı gibi ek güvenceler tanır.
Tüketici uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, dava açılmadan önce tüketici hakem heyetine başvurulmasını zorunlu kılan bir usule tabidir. Parasal sınırı aşan veya hakem heyeti kararına itiraz edilen uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülür.
Satın alınan mal veya hizmetin taraflarca kararlaştırılan niteliklere veya amaca uygun olmaması ayıp oluşturur. Ayıp durumunda tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim isteme, ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir (6502 m.11).
Seçimlik hakların hangi sırayla ve hangi sürede kullanıldığı Ayıplı Ürün Aldım: Değişim, Onarım, İade mi Bedel İadesi mi? yazımızda; ikinci el araçta sonradan çıkan gizli ayıplar ise Aldığım Araçta Gizli Ayıp Çıktı: Ne Yapmalıyım? yazımızda ayrıntılı olarak ele alınıyor.
Ayıp; malın ambalajında, etiketinde, tanıtım ve kullanım kılavuzunda yer alan özelliklerden, satıcının bildirdiği örnek veya modelden farklı olması ya da amaçlanan kullanıma uygun olmaması hâlinde ortaya çıkar. Ayıp, teslim anında var olabileceği gibi (açık ayıp) sonradan ortaya çıkan ve gözle görülemeyen (gizli ayıp) nitelikte de olabilir.
Tüketici, dört seçimlik haktan (dönme, indirim, onarım, değişim) hangisini kullanacağını serbestçe belirler; belirli bir sıraya uyma zorunluluğu yoktur. Ancak talep edilen hakkın somut olayda fiilen uygulanabilir olması (örneğin değişim için ayıpsız benzerinin bulunması) gerekir.
6502 sayılı Kanun, tüketiciye ayıbı belirli bir süre içinde bildirme yükümlülüğü getirmez; "makul sürede ihbar" kuralı tacirler arası ya da genel satışlarda geçerlidir (TBK m.223). Tüketici için belirleyici olan, teslimden itibaren iki yıllık (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıllık) zamanaşımı süresidir (6502 m.12). Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve aksini satıcı ispat eder (6502 m.10). Bildirimin yazılı yapılması ispat kolaylığı sağlar.
Kanunda ve her yıl güncellenen parasal sınırlar içinde kalan tüketici uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurulması dava şartıdır. Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve ilam gibi icra edilebilir; kararlara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir (6502 m.70). Sınırı aşan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6502 m.73/A).
Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki ya da tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yazılı olarak veya elektronik ortamda yapılır (6502 m.68/3); başvuruda uyuşmazlık konusu, talep edilen tutar ve dayanak belgeler yer almalıdır. Başvuru için kanunda bir ücret öngörülmemiştir.
Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanunu'nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir; taraflardan biri karara uymazsa diğer taraf ilamlı icra takibi başlatabilir (6502 m.70/1-2). 2022'den önce geçerli olan "belirli tutarın üzerindeki kararlar yalnızca delil niteliğindedir" kuralı artık uygulanmaz.
Taraflar, hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, hakem heyetine ya da tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; talep edilirse hâkim icrayı tedbir yoluyla durdurabilir (6502 m.70/3). Mahkemenin vereceği karar, hakem heyeti kararının yerini alır ve kesin hüküm niteliği taşır.
Parasal sınırı aşan tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6502 m.73/A); anlaşma sağlanamazsa dava tüketici mahkemesinde, bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesinde görülür. Hakem heyeti kararına karşı açılan itiraz davaları da aynı mahkemenin görev alanına girer ve mahkeme kararı hakem heyeti kararının yerini alır.
Tüketicinin satıcı ile aynı anda fiziksel olarak bir arada olmadan, uzaktan iletişim araçlarıyla kurduğu sözleşmelerde (mesafeli sözleşmeler) tüketici, malın teslim tarihinden itibaren belirli bir süre içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir (6502 m.48). Kişiye özel üretilen ürünler ve çabuk bozulabilen mallar gibi bazı sözleşme türleri bu hakkın istisnasıdır.
Tüketici, cayma hakkını süresi içinde satıcıya yönelttiği açık bir beyanla veya satıcının sunduğu cayma formunu doldurarak kullanabilir; herhangi bir gerekçe göstermesi ya da cezai şart ödemesi istenemez. Beyanın satıcıya ulaştığı tarih, cayma hakkının kullanıldığı tarih olarak kabul edilir.
Tüketicinin istekleri doğrultusunda kişiye özel üretilen veya kişiselleştirilen mallar, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar, tesliminden sonra ambalajı açılan ve iadesi sağlık/hijyen açısından uygun olmayan ürünler gibi kanunda sayılan hâller cayma hakkının kapsamı dışındadır.
Cayma hakkının kullanılmasından sonra tüketici, malı kanunda öngörülen süre içinde satıcıya geri göndermekle; satıcı da tahsil ettiği bedeli, teslimat masrafları dahil olmak üzere yine kanunda öngörülen süre içinde tüketiciye iade etmekle yükümlüdür. Malın olağan kullanım sonucu değer kaybı, tüketiciden talep edilemez.
İşyeri dışında kurulan sözleşmelerde (tüketicinin evinde veya işyerinde yapılan kapıdan satışlar ile satıcının düzenlediği tanıtım ve satış gezilerinde kurulan sözleşmeler dâhil) da tüketiciye mesafeli sözleşmelere benzer şekilde cayma hakkı tanınmıştır (6502 m.47). Satıcının cayma hakkı, teslimat ve iade usulü konusunda tüketiciyi önceden bilgilendirmesi zorunludur; bilgilendirme yapılmamışsa cayma süresi uzayabilir.
Garanti belgesiyle satılması zorunlu mallar için garanti belgesini üretici veya ithalatçı düzenler, satıcı ise belgeyi tamamlayarak tüketiciye vermekle sorumludur (6502 m.56/1); garanti süresince ortaya çıkan arızalarda tüketici, seçimlik haklarını garanti belgesine dayanarak kullanabilir. Üretici ve ithalatçılar ayrıca, malın kullanım ömrü boyunca yedek parça bulundurma ve satış sonrası bakım-onarım hizmeti sunma yükümlülüğü altındadır (6502 m.56-58).
| Hak | İçeriği |
|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek bedelin tamamının iadesi |
| Bedel indirimi | Ayıp oranında bedelin bir kısmının iadesi |
| Ücretsiz onarım | Ayıbın satıcı tarafından giderilmesi |
| Ayıpsız benzeriyle değişim | İmkân varsa malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesi |
| Sözleşme Türü | Hukuki Dayanak | Not |
|---|---|---|
| Mesafeli sözleşme | 6502 m.48 | Teslimden itibaren belirli süre, gerekçesiz cayma |
| Kapıdan satış | 6502 m.47 | Bilgilendirme yapılmazsa cayma süresi uzayabilir |
Sözleşmeden dönme, bedelden indirim isteme, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini seçebilirsiniz (6502 m.11). Hangi hakkın somut olayda daha uygun olduğu, ayıbın niteliğine ve satıcının bu haklardan hangisini karşılayabileceğine göre değerlendirilir.
Kanunda ve her yıl güncellenen parasal sınırlar içinde kalan tüketici uyuşmazlıklarında, dava açmadan önce il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda ise önce arabulucuya başvurulması zorunludur; anlaşma sağlanamazsa tüketici mahkemesinde dava açılır (6502 m.73/A).
Mesafeli sözleşmelerde tüketici, malın teslim tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkını kullanabilir (6502 m.48). Kişiye özel üretilen ürünler ve çabuk bozulabilen mallar gibi bazı ürün türleri bu hakkın kapsamı dışındadır.
Ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıkmış olsa bile teslimden itibaren iki yıllık (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıllık) zamanaşımına tabidir; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse bu süre uygulanmaz (6502 m.12). Garanti süresinin dolması bu kuralları ortadan kaldırmaz. Somut durumda hangi hakların hâlâ kullanılabilir olduğu, malın niteliğine ve ayıbın ortaya çıkış zamanına göre değerlendirilmelidir.
Evet; tüketici hakem heyeti kararına karşı, kararın bildiriminden itibaren belirli bir süre içinde tüketici mahkemesinde itiraz davası açılabilir. Mahkemenin vereceği karar, hakem heyeti kararının yerini alır.
Ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara ilişkin şikâyetler Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu'na yapılabilir; Kurul, yanıltıcı reklamın durdurulmasına veya düzeltilmesine karar verebilir. Bu başvuru, reklam nedeniyle uğranılan zararın tazmini için ayrıca açılabilecek hukuk davasının yerine geçmez.
Parasal sınırı aşan veya hakem heyeti kararına itiraz niteliğindeki tüketici uyuşmazlıkları tüketici mahkemesinde, bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Sınırı aşan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6502 m.73/A).
Banka hesabınızı tek taraflı kapatabilir mi? Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki bir aylık bildirim kuralı, MASAK ve kimlik teyidi nedeniyle kapatma, bankanın neden gerekçe vermediği, bakiyenin iadesi, itiraz yolları ve emsal kararlar.
Yazının devamıİkinci el araçta boya kusuru, gizli hasar veya arıza çıktıysa alıcının TBK ve TKHK'dan doğan dört seçimlik hakkı, bedel indiriminin nasıl hesaplandığı ve galeri/şahıs satışı farkları.
Yazının devamıSatın aldığınız ürün ayıplı çıktıysa 6502 sayılı Kanun'un tanıdığı dört seçimlik hak: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim — şartları ve süreleriyle.
Yazının devamı
