İstanbul BarosuBaro Sicil No 74199
Faaliyet Alanları
Sosyal güvenlik hukuku, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde sigortalıların emeklilik, malullük ve ölüm hâllerinde sahip olduğu hakları ve bu hakların Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde nasıl talep edileceğini düzenler. Sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaş gibi şartların birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, her başvurunun kişinin kendi hizmet dökümüne göre ayrıca incelenmesi gerekir.
SGK'nın verdiği kararlara karşı önce Kurum nezdinde idari yollara başvurulabilir; sonuç alınamazsa uyuşmazlık iş mahkemesinde çözülür. Sigortasız veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin sonradan tespiti de ayrı bir dava türü olarak karşımıza çıkar.
Yaşlılık aylığına hak kazanmak için sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaş şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır (5510 m.28). Sigortalının işe başlama tarihine göre farklı geçiş hükümlerine tabi olabilmesi nedeniyle, aylığa hak kazanma tarihinin belirlenmesi kişinin SGK hizmet dökümü esas alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.
Yaşlılık aylığı için aranan sigortalılık süresi ve prim gün sayısı, sigortalının ilk işe giriş tarihine göre değişen geçiş hükümlerine tabidir; bu nedenle şartların tam olarak ne zaman sağlanacağı ancak kişinin SGK hizmet dökümü üzerinden hesaplanabilir.
Sosyal güvenlik mevzuatında yapılan değişiklikler, sigortalıları ilk işe giriş tarihlerine göre farklı yaş ve prim gün kombinasyonlarına tabi tutan geçiş hükümleri içerir. Bu nedenle aynı meslekte, aynı süre çalışan iki sigortalının emeklilik tarihi, işe başlama tarihlerindeki farklılık nedeniyle birbirinden ayrılabilir.
Şartları sağlayan sigortalı, e-Devlet üzerinden veya SGK il müdürlüğüne bizzat başvurarak yaşlılık aylığı talebinde bulunabilir. Başvuru öncesinde hizmet dökümünün kontrol edilmesi, eksik veya hatalı kayıtların önceden düzeltilmesi açısından önemlidir.
Çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60'ının kaybedildiği Kurum sağlık kurulunca tespit edilen sigortalıya, kanunda aranan sigortalılık süresi ve prim gün şartlarını taşıması kaydıyla malullük aylığı bağlanır (5510 m.25-27). Kurum sağlık kurulu raporuna karşı itiraz ve dava yolu açıktır.
Malullük aylığına hak kazanabilmek için sigortalının çalışma gücündeki veya meslekte kazanma gücündeki kaybının, Kurumun yetkilendirdiği sağlık kurulunca kanunda öngörülen oranın üzerinde olduğunun tespit edilmesi gerekir. Bu tespit, sigortalının başvurusu üzerine yetkili sağlık kuruluşunca düzenlenen rapora dayanır.
Sağlık kurulu raporuyla malul sayılmak tek başına yeterli değildir; sigortalının ayrıca kanunda öngörülen sigortalılık süresini doldurmuş ve belirli sayıda prim gün sayısına ulaşmış olması da aranır. Bu şartlardan biri eksikse aylık bağlanmaz.
Sigortalı, çalışma gücü kaybı oranını yetersiz bulduğu sağlık kurulu raporuna karşı yeniden inceleme talep edebilir; sonuçtan tatmin olmazsa iş mahkemesinde dava açarak raporun bilirkişi marifetiyle yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.
Belirli bir sigortalılık süresini ve prim gün sayısını dolduran sigortalının ölümü hâlinde, hak sahibi eş, çocuklar ve şartları taşıyan ana-babasına kanunda öngörülen oranlarda ölüm aylığı bağlanır (5510 m.32-34). Çocuklar bakımından öğrencilik durumu, yaş ve çalışma gücü kaybı gibi ek şartlar aylığın devamını etkileyebilir.
İşveren tarafından SGK'ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin gerçek niteliğiyle tespiti, iş mahkemesinde açılan hizmet tespiti davasıyla istenebilir (5510 m.86). Bu davada tanık beyanları, ücret ödeme belgeleri ve işyeri kayıtları gibi deliller önem taşır; dava işverene karşı açılır; mahkeme davayı SGK'ya kendiliğinden ihbar eder ve SGK işveren yanında davaya katılır (7036 m.4/2).
Davada en önemli delil, aynı işyerinde çalışan veya çalışmış tanıkların beyanlarıdır; bunun yanında ücret ödeme dekontları, işyeri giriş-çıkış kayıtları, mesaj ve yazışmalar da tanık beyanlarını destekleyen yazılı deliller olarak sunulabilir.
Hizmet tespiti davası çalışmanın gerçekleştiği işverene karşı açılır. Mahkeme davayı SGK'ya kendiliğinden ihbar eder; SGK davaya işveren yanında fer'î müdahil olarak katılır, kanun yoluna başvurabilir ve kesinleşen kararı uygulamakla yükümlüdür (7036 m.4/2).
Dava kabul edilirse, tespit edilen süre sigortalının hizmet dökümüne eklenir; bu ekleme, kişinin emeklilik tarihini öne çekebileceği gibi bağlanacak aylığın miktarını da etkileyebilir. Kararın kesinleşmesinden sonra SGK, hizmet dökümünü buna göre günceller.
SGK'ya karşı dava açılmadan önce Kurum'a başvurulması zorunludur; hizmet tespiti davaları bu şartın dışındadır. Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve başvuruda geçen süre zamanaşımı ile hak düşürücü sürelere sayılmaz (7036 m.4/1). Talep reddedilirse uyuşmazlık, sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan davalarda görevli iş mahkemesinde çözülür (5510 m.101).
Sigortalılar, askerlikte geçen süreleri, doğum nedeniyle çalışılmayan belirli süreleri ve Türk vatandaşı olarak 18 yaşından sonra yurt dışında geçen sigortalılık sürelerini (3201 sayılı Kanun; doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkanlar dâhil) belirli şartlarla borçlanarak sigortalılık süresine ekleyebilir. Borçlanma, emeklilik tarihini öne çekebileceği veya aylık miktarını etkileyebileceği için başvuru öncesinde somut duruma göre değerlendirilmelidir.
| Aylık Türü | Hukuki Dayanak | Temel Şart |
|---|---|---|
| Yaşlılık aylığı | 5510 m.28 | Sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaş şartlarının birlikte gerçekleşmesi |
| Malullük aylığı | 5510 m.25-27 | Çalışma gücü kaybının Kurum sağlık kurulunca tespiti ve prim/sigortalılık süresi şartı |
| Ölüm aylığı (dul/yetim) | 5510 m.32-34 | Sigortalının belirli süre ve prim şartını taşıması, hak sahibinin kanunda sayılan kişilerden olması |
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| İdari itiraz | SGK'nın kararına karşı önce Kurum nezdinde itiraz edilebilir |
| İş mahkemesinde dava | İdari yoldan sonuç alınamazsa uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür (5510 m.101) |
| Hizmet tespiti davası | Sigortasız/eksik bildirilen süreler için doğrudan iş mahkemesinde açılır |
Öncelikle SGK'nın ret gerekçesi incelenmeli ve hizmet dökümünüzdeki eksik veya hatalı kayıtlar tespit edilmelidir. İdari itiraz yoluyla sonuç alınamazsa, uyuşmazlık iş mahkemesinde açılacak bir davayla çözülebilir; dava sürecinde hizmet dökümü ve varsa hizmet tespiti talebi birlikte değerlendirilir.
İşveren tarafından SGK'ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma süreleri, iş mahkemesinde açılan hizmet tespiti davasıyla tespit ettirilebilir. Bu davada tanık beyanları ile birlikte ücret ödeme belgeleri, işyeri kayıtları gibi yazılı deliller de önem taşır.
Çalışma gücü kaybının veya meslekte kazanma gücü kaybının Kurum sağlık kurulunca kanunda aranan oranın üzerinde tespit edilmesi ve buna ek olarak belirli bir sigortalılık süresi ile prim gün sayısı şartının birlikte gerçekleşmesi gerekir (5510 m.25-27). Sağlık kurulu raporuna itiraz ve dava yolu açıktır.
Kanunda sayılan hak sahipleri arasında eş, çocuklar ve şartları taşıyan ana-baba bulunur; her birinin payı kanunda belirlenen oranlara göre hesaplanır (5510 m.32-34). Çocuklar bakımından öğrencilik durumu ve yaş gibi ek şartlar aylığın devamını etkileyebilir.
Evet; sigortalılar askerlikte geçen süreleri ve doğum nedeniyle çalışılmayan belirli süreleri, kanunda öngörülen şartlarla borçlanarak sigortalılık süresine ekleyebilir. Borçlanmanın emeklilik tarihine ve aylık miktarına etkisi, başvuru öncesinde kişinin somut hizmet durumuna göre değerlendirilmelidir.
3201 sayılı Kanun uyarınca, yurt dışında geçen çalışma süreleri belirli şartlarla borçlanılarak Türkiye'deki sigortalılık süresine eklenebilir. Borçlanma başvurusu ve hesaplaması, kişinin yurt dışı hizmet belgelerine göre ayrıca yapılır.
Sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk aranmaz; uyuşmazlık doğrudan iş mahkemesinde açılan bir davayla çözülür (5510 m.101). Ancak dava açılmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur (hizmet tespiti davaları hariç); Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4).
Sensör ve insülin pompası bedelinin SGK'dan alınması: 12.12.2024 SUT değişikliğiyle gelen 2-18 yaş sensör desteği, 18 yaş üstü için dava yolu, pompa rapor şartları, 7036 m.4 başvuru zorunluluğu, görevli mahkeme ve Yargıtay kararları.
Yazının devamıSGK hizmet dökümünde eksik gün görünüyorsa: eksik gün kodlarının anlamı, işverenin imzalı belge gösterme zorunluluğu, SGK şikâyetinin bir yıllık sınırı, hizmet tespiti davası, haklı fesih ve eksik günleri borçlanma ya da isteğe bağlı sigortayla tamamlama; Yargıtay kararlarıyla.
Yazının devamıEYT'yi kaçıranlar için sigorta başlangıcını 8 Eylül 1999 öncesine çeken yollar (askerlik ve yurt dışı borçlanması, tarım Bağ-Kur kesintisi, eski çalışmanın tespiti), işe yaramayanlar (doğum borçlanması, staj) ve emekliliği öne çeken diğer yollar; Yargıtay kararlarıyla.
Yazının devamı
