Sıkça Sorulan Sorular

Başlıca farklar sermaye yapısı, ortak sayısı ve sorumluluk rejiminde ortaya çıkar. Limited şirkette ortaklar kamu borçlarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilirken, anonim şirkette bu sorumluluk kural olarak yönetim kuruluna aittir. Pay devri usulleri de farklıdır: limited şirkette devir noter onayı ve genel kurul kararı gerektirirken, anonim şirkette hamiline yazılı paylar daha kolay devredilebilir.

Türk Ticaret Kanunu uyarınca iptal davası, kararın alındığı tarihten itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olduğundan kaçırılması hâlinde dava açma imkânı ortadan kalkar. Davayı toplantıda muhalefet şerhi koyan pay sahipleri, yönetim kurulu ve şartları varsa yönetim kurulu üyeleri açabilir.

Belgelerin eksiksiz hazırlanması hâlinde ticaret sicili işlemleri genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır. Süreyi etkileyen başlıca unsurlar esas sözleşmenin hazırlanması, sermaye yapısına ilişkin kararlar ve gerekli izinlerin alınmasıdır. Faaliyet konusuna göre ek izin gerektiren hâllerde süre uzayabilir.

Öncelikle esas sözleşme ve varsa ortaklar sözleşmesindeki uyuşmazlık çözüm hükümleri incelenir. Bu hükümler arabuluculuk veya tahkim öngörebilir. Anlaşma sağlanamazsa haklı sebeple şirketin feshi, ortaklıktan çıkma veya çıkarılma davaları gündeme gelebilir. Hangi yolun uygun olduğu şirket türüne ve somut olayın koşullarına göre değişir.

Olağan genel kurul, her faaliyet döneminin bitiminden itibaren üç ay içinde yapılması zorunlu olan ve yıllık faaliyet raporu ile bilançonun görüşüldüğü toplantıdır. Olağanüstü genel kurul ise sermaye artırımı veya esas sözleşme değişikliği gibi belirli bir ihtiyaç doğduğunda, yılın herhangi bir zamanında yönetim kurulu ya da kanunda belirtilen orandaki azlığın talebiyle toplanabilir.

Genel kurulun ibra kararı, yalnızca ibra tarihine kadar bilinen ve genel kurula sunulan işlemleri kapsar. İbra edilen bir yönetim kurulu üyesi, ibra kapsamındaki işlemlerden dolayı sonradan sorumlu tutulamaz; ancak ibra sırasında bilinmeyen veya gizlenen bir husus ortaya çıkarsa bu kural uygulanmaz.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Yani arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Kanun bu kapsamda itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da açıkça sayar (TTK m.5/A). Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.

Süre; uyuşmazlığın niteliğine, delil durumuna, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Arabuluculuk aşaması genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır. Dava aşamasının süresi hakkında baştan kesin bir rakam vermek doğru olmaz; dosya incelendikten sonra gerçekçi bir aralık paylaşılabilir.

Kural olarak ticari işlerde on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Ancak kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde beş yıl, bazı özel sözleşme türlerinde daha kısa süreler öngörülmüştür. Zamanaşımı süresinin ne zaman başladığı da uyuşmazlığa göre değişir; bu nedenle her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Öncelikle sözleşmede yetki ve uygulanacak hukuk kaydı bulunup bulunmadığına bakılır. Böyle bir kayıt varsa kural olarak ona uyulur. Kayıt yoksa Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesi ayrıca tanıma ve tenfiz davası gerektirir.

Tacir sayılan kişi; ticaret siciline kayıt olma, ticari defter tutma, ticaret unvanı kullanma ve iflasa tabi olma gibi ek yükümlülükler altına girer. Ayrıca tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda 'basiretli bir iş adamı gibi davranma' yükümlülüğü aranır; bu da tacirlerin özensiz davranışlarının kendi aleyhlerine daha kolay sonuç doğurabileceği anlamına gelir.

Hamil, çek bedelinin kanunda belirlenen bir kısmını doğrudan bankadan tahsil edebilir; kalan tutar için borçluya karşı kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatılabilir. Ayrıca karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezasına ve mahkemece verilen çek düzenleme yasağına yol açabilir (5941 sayılı Çek Kanunu m.5).

Tarafların evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve protokol üzerinde tam mutabakata varmış olmaları hâlinde süreç genellikle tek duruşmada tamamlanır. Duruşma günü mahkemenin iş yüküne göre belirlenir. Gerekçeli kararın yazılması ve kesinleşmesi için ek süre gerekir.

Hâkim, çocuğun üstün yararını esas alır. Çocuğun yaşı, alıştığı çevre, eğitim durumu, ebeveynlerin çocukla ilgilenme imkânı ve idrak çağındaysa çocuğun kendi görüşü değerlendirilir. Ekonomik güç tek başına belirleyici değildir; velayet verilmeyen ebeveyn için kişisel ilişki düzenlenir.

Mal rejiminin tasfiyesi kural olarak ayrı bir davanın konusudur ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik içinde edinilen mallar üzerinde kural olarak yarı oranında katılma alacağı doğar. Miras ve bağış yoluyla edinilen mallar bu kapsam dışındadır.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hüküm doğurabilmesi için tanıma davası açılması gerekir. Belirli şartların varlığı hâlinde nüfus müdürlüğü üzerinden idari yoldan tescil de mümkündür. Hangi yolun uygun olduğu kararın niteliğine ve tarafların durumuna göre değerlendirilir.

Evet; nişanlılık sırasında karşılıklı verilen hediyeler, nişan bozulduğunda kural olarak geri istenebilir. Ancak günlük hayatın alışılmış (mutat) hediyeleri bu kapsamın dışındadır ve geri istenemez. Haklı sebep olmaksızın nişanı bozan taraf, ayrıca diğer tarafın yaptığı makul evlenme hazırlığı giderlerinden de sorumlu olabilir.

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden bir menfaati zedelenen ve kusuru daha az veya kusursuz olan eş maddi tazminat, kişilik hakkı ağır şekilde zedelenen eş ise ayrıca manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). Talep, boşanma davasıyla birlikte ya da kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla ileri sürülebilir.

Kıdem tazminatına hak kazanmak için kural olarak en az bir yıllık çalışma süresi ve kanunda sayılan fesih hâllerinden birinin bulunması gerekir. İşverenin haklı sebep olmaksızın feshi, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik ve kadın işçi bakımından evlilik nedeniyle fesih başlıca hâllerdir. İstifa kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılması gerekir. Bu süreler hak düşürücüdür ve kaçırıldığında işe iade talebi ileri sürülemez.

İşyeri kayıtları, puantaj ve bordrolar ilk başvurulan delillerdir. Bu kayıtların bulunmadığı veya gerçeği yansıtmadığı hâllerde tanık beyanları, giriş-çıkış kayıtları, kamera görüntüleri ve yazışmalar değerlendirilir. Yargıtay uygulamasında tanık beyanına dayanan hesaplamalarda hâkim tarafından takdiri indirim yapılabilmektedir.

Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir. Yazılı sözleşme bulunmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz; ancak işveren, çalışma koşullarını gösteren bir belgeyi işçiye vermekle yükümlüdür. Uyuşmazlık hâlinde yazılı belge bulunmaması çoğunlukla işveren aleyhine sonuç doğurur.

Hayır; deneme süresi içinde taraflardan biri sözleşmeyi bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden feshedebilir. Ancak bu süre içinde fiilen çalışılan günler için ücret, varsa fazla mesai ve diğer işçilik alacakları eksiksiz ödenmelidir.

İşçi, mobbing teşkil eden davranışları belgeleyerek önce işverene yazılı olarak bildirebilir; sonuç alınamazsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı talep edebilir. Ayrıca yaşadığı mağduriyet nedeniyle manevi tazminat davası açması ve şartları varsa işvereni Çalışma Bakanlığı'na şikâyet etmesi de mümkündür.

Kural olarak zorunlu değildir; ancak müdafi yardımından yararlanmak anayasal bir haktır. Kanunda sayılan bazı hâllerde (örneğin alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda veya şüphelinin çocuk olması hâlinde) müdafi bulundurulması zorunludur. Müdafi tayin edecek durumda olmayanlar için barodan müdafi görevlendirilmesi istenebilir.

Bu, suçun takibinin şikâyete bağlı olup olmadığına göre değişir. Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme, soruşturmanın veya davanın sona ermesi sonucunu doğurabilir. Buna karşılık resen takip edilen suçlarda şikâyetten vazgeçme yargılamayı sona erdirmez; yalnızca delil değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Tutuklama kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268; bu süre 2024'te yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır). İtiraz, kararı veren hâkimliğe verilecek dilekçeyle yapılır ve bir üst merci tarafından incelenir. Ayrıca soruşturma ve kovuşturma sürecinde her aşamada tahliye talebinde bulunmak mümkündür.

Cezanın infazı tamamlandıktan sonra kayıt adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydının silinmesi ise kanunda öngörülen sürelerin geçmesine ve şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Talep, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne başvuruyla ileri sürülür.

Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma, ancak mağdurun şikâyeti üzerine başlar ve mağdur şikâyetinden vazgeçerse yargılama kural olarak sona erer. Resen kovuşturulan suçlarda ise savcılık, mağdurun bir talebi olmasa bile suçu öğrenir öğrenmez soruşturmayı kendiliğinden başlatır ve şikâyetten vazgeçme yargılamayı etkilemez. Bir suçun hangi kategoride olduğu ilgili kanun maddesinde ayrıca belirtilir.

Etkin pişmanlık, failin suç işledikten sonra zararı gidermesi, malı iade etmesi veya yetkilileri bilgilendirmesi gibi kanunda sayılan davranışları göstermesi hâlinde cezada indirim ya da bazı suçlarda cezasızlık sağlayan bir kurumdur. Hangi suçlarda ve hangi koşullarda uygulanacağı, ilgili suç tipine göre Türk Ceza Kanunu'nun özel hükümlerinde ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Tahliye sebepleri kanunda sınırlı sayıda belirlenmiştir. Başlıcaları; kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle iki haklı ihtar, kiralananın ihtiyaç nedeniyle geri alınması, yeniden inşa ve imar zorunluluğu, yazılı tahliye taahhüdü ve on yıllık uzama süresinin dolmasıdır. Her sebep için farklı süre ve usul kuralları uygulanır.

Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğini değerlendirir. Aynen bölüşme mümkün değilse veya taraflar bunu talep etmiyorsa satış yoluyla paylaşmaya karar verilir. Bu hâlde taşınmaz icra dairesi eliyle açık artırmayla satılır ve bedel paydaşlara payları oranında dağıtılır.

Tapu kaydı aksi ispatlanana kadar geçerli sayılır; ancak belirli hâllerde tapu kaydına karşı dava açılabilir. Muris muvazaası, inançlı işlem, kazandırıcı zamanaşımı ve resmî şekle aykırılık iddiaları bunlara örnektir. Bu davalarda ispat yükü ve süreler dosyanın niteliğine göre değişir.

Öncelikle sözleşmedeki teslim süresi, gecikme cezası ve fesih hükümleri incelenir. Duruma göre aynen ifa, gecikme tazminatı veya sözleşmenin feshi talep edilebilir. Arsa sahibinin tapu devri yapmış olması hâlinde ayrıca tapu iptali ve tescil talebi gündeme gelebilir.

Yönetici veya yönetim kurulu, ödenmeyen aidat için kat malikine önce yazılı ihtarda bulunur; ödeme yapılmazsa gecikme faiziyle birlikte icra takibi başlatılabilir. Kat Mülkiyeti Kanunu, gecikme hâlinde aylık %5'e kadar gecikme tazminatı uygulanmasına da imkân tanır.

Evet, ipotekli bir taşınmaz satılabilir; ancak ipotek taşınmazı takip eder, yani borç ödenmeden ipotek kendiliğinden kalkmaz. Yeni malik borcu üstlenmediği sürece asıl borçlu sorumlu kalmaya devam eder; borç ödenmezse alacaklı taşınmazı kimin elinde olursa olsun icra yoluyla sattırabilir.

Yasal mirasçılar için süre üç aydır. Bu süre, mirasçının mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat etmedikçe miras bırakanın ölümünü öğrendiği tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılarda ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (TMK m.606). Süre geçtiğinde miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2).

Saklı pay, mirasçının kanunen dokunulamayan asgari miras payıdır. Türk Medeni Kanunu m.506 uyarınca altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için ise altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü saklı pay sayılır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Saklı payı zedeleyen kazandırmalara karşı tenkis davası açılabilir.

Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 1.4.1974 tarihli kararı uyarınca, saklı payı bulunsun bulunmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar görünürdeki sözleşmenin muvazaa nedeniyle geçersizliğini ileri sürebilir. Bu dava herhangi bir süreye bağlı değildir.

Mirasçılık belgesi kural olarak noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir (TMK m.598). Ancak mirasçılar arasında yabancı bulunması, nüfus kayıtlarının yetersiz olması ya da mirasçılık durumunun kayıtlardan açıkça anlaşılamaması gibi hâllerde noterler belge düzenleyemez; bu durumda sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.

En yaygın kullanılan iki tür, noterde düzenlenen resmî vasiyetname ile miras bırakanın tamamını kendi el yazısıyla yazıp tarih atıp imzaladığı el yazılı vasiyetnamedir. El yazılı vasiyetnamede daktilo, bilgisayar ya da başkasının yazısı kullanılması geçersizlik sebebidir. Vasiyetname, saklı pay kurallarını değiştiremez; bu kuralları aşan kısımlar tenkise tabi olur.

Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: çocuklarla birlikte mirasçıysa 1/4, ana-baba zümresiyle birlikteyse 1/2, büyük ana-baba zümresiyle birlikteyse 3/4 pay alır. Hiçbir zümreden mirasçı yoksa mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır.

Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir (6458 s.K. m.53/3). Kural olarak yargı yoluna başvuran yabancı, yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez; kanunda sayılan bazı hâller bu kuralın dışında tutulmuştur. Mahkeme başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırır ve bu karar kesindir.

Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir (5901 s.K. m.16). Başvuruda aile birliği içinde yaşanması, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunulmaması ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel hâli olmaması aranır. Şartların sağlanması başvuranı vatandaşlık kazanma bakımından hak sahibi kılmaz; karar idarenin takdirindedir.

5901 sayılı Kanunun 12. maddesi uyarınca, yönetmelikte belirlenen şartları taşıyan yabancılar Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilir. Bu kapsamda aranan asgari taşınmaz tutarı ile tapu kaydına konulacak devir yasağı şerhinin süresi yönetmelikle belirlenir ve zaman içinde değişebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde güncel şartların teyit edilmesi gerekir.

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de hüküm doğurabilmesi için tanınması, icraya konulabilmesi için ise tenfiz edilmesi gerekir (5718 sayılı MÖHUK m.50 ve devamı). Boşanma kararları bakımından, kanunda aranan şartların bulunması hâlinde eşlerin birlikte başvurusuyla il veya ilçe nüfus müdürlüğü ya da dış temsilcilik aracılığıyla idari yoldan tescil de mümkündür.

Başvuru, bulunulan ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne şahsen yapılır. Türkiye 1951 Cenevre Sözleşmesi'ni coğrafi sınırlamayla uyguladığından yalnızca Avrupa ülkelerinden gelenlere mülteci statüsü tanınır; diğer ülke vatandaşları şartlarına göre şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü alabilir. Başvuru sahibi, değerlendirme süresince sınır dışı edilmez.

İdari gözetim kararına karşı, sınır dışı kararından farklı olarak idare mahkemesine değil, sulh ceza hâkimliğine başvurulur; kanun bu başvuru için bir süre öngörmez ve başvuru gözetimi durdurmaz (6458 s.K. m.57/6). Hâkimlik incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Gözetim şartları ortadan kalkar veya değişirse yeniden başvurulabilir.

İlamsız icra takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilir (İİK m.62). Kambiyo senedine dayalı takiplerde bu süre 5 gündür ve itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır. Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.

Borçlunun itirazı üzerine duran takibi devam ettirmek isteyen alacaklı, itirazın iptali davasını 1 yıl içinde açmalıdır (İİK m.67). Bu süre geçirilirse itirazın iptali yolu kapanır; alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı ise saklıdır (İİK m.67). İcra mahkemesinden itirazın kaldırılması yolunda ise 6 aylık süre geçirilirse yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68).

Maaş, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Birden fazla haciz varsa sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonrakine geçilmez.

Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyecek durumda olan veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarının belirli bir çoğunluğunun onayıyla borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân veren bir süreçtir (İİK m.285 vd.). Hem gerçek hem tüzel kişiler başvurabilir; kanunda sayılan belgeler eksiksizse mahkeme derhâl geçici mühlet kararı verir (İİK m.287).

Alacaklı, alacağının varlığını ve borçlunun mal kaçırma tehlikesini gösteren delillerle birlikte mahkemeye başvurur; mahkeme genellikle teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı verir (İİK m.257 vd.). Karar verildikten sonra kanunda öngörülen kısa süre içinde asıl icra takibi veya dava açılmazsa ihtiyati haciz kendiliğinden hükümsüz kalır.

Malın borçluya değil kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişi, icra mahkemesinde istihkak davası açabilir. Kimin dava açacağı malın kimin elinde olduğuna göre değişir: mal borçlunun elindeyse dava üçüncü kişi tarafından açılır; mal üçüncü kişinin elindeyse icra müdürü alacaklıya dava açması için yedi gün süre verir ve dava sonuçlanıncaya kadar mal satılamaz (İİK m.99). Fatura, sözleşme veya tanık beyanı gibi deliller ispatta kullanılabilir.

Genel kural, işlemin ilgiliye tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Bazı özel kanunlarda daha kısa süreler vardır; örneğin sınır dışı etme kararına karşı 7 gün, kamulaştırma işlemine karşı 30 gün; bu nedenle işlemin tebliğ tarihi ve dayandığı mevzuat her somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Evet. İşlem nedeniyle hem işlemin iptali hem de uğranılan zararın tazmini isteniyorsa, iki talep aynı dilekçeyle birlikte istenebilir. Ayrıca önce iptal davası açılıp sonradan tam yargı davası da açılabilir; bu durumda tam yargı davası için süre, iptal davasında verilen kararın ya da kanun yoluna gidilmişse kanun yolu kararının tebliğinden itibaren işler (İYUK m.12).

Dava sonuçlanana kadar geçecek sürede, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması hâlinde mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27). Talep dilekçeyle birlikte istenir, mahkeme dosya üzerinden değerlendirme yapar.

Dava açma süresi içinde ilgili idareye başvurup işlemin geri alınması, düzeltilmesi veya kaldırılması istenebilir. Bu başvuru süreyi durdurur; idare 30 gün içinde cevap vermez veya başvuruyu reddederse, durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder (İYUK m.11).

Öncelikle ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunulmalıdır. İdarenin cevabı tatmin edici bulunmazsa Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yoluna gidilir; bu idari yollar tüketilmeden idare mahkemesinde doğrudan dava açılamaz. Süreler oldukça kısadır, bu nedenle ihale sürecindeki her işlemin öğrenildiği tarih dikkatle takip edilmelidir.

Kural olarak evet; idare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf yoluna gidilebilir. Ancak konusu belirli bir tutarın altında kalan bazı davalarda idare mahkemesi kararı kesin olabilir ve istinaf yolu kapalı olur; bu husus her dosyada kararın kendisinde ayrıca belirtilir.

Kanuna göre veri sorumlusu, işlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi hâlinde bunu en kısa sürede ilgili kişilere ve Kurul'a bildirir (KVKK m.12/5). Kurul'un 2019/10 sayılı kararına göre Kurul'a bildirim için bu süre en geç 72 saattir.

Özel hayatınızı ihlal eden içerikler için Siber Güvenlik Başkanlığına başvurularak erişimin engellenmesi istenebilir; talep 24 saat içinde sulh ceza hâkimine sunulur (5651 m.9/A). Hakaret gibi kişilik hakkı ihlallerinde içerik çıkarmayı düzenleyen 5651 m.9, Anayasa Mahkemesi kararıyla 10.10.2024'ten itibaren yürürlükte değildir; bu durumda ceza şikâyeti ve Türk Medeni Kanunu m.24-25'e dayanan dava ile tazminat yolları değerlendirilir.

Bir sosyal medya hesabına yetkisiz erişim, bilişim sistemine hukuka aykırı girme suçunu (TCK m.243) oluşturabilir; hesap üzerinden mal varlığına yönelik bir dolandırıcılık yapılmışsa nitelikli dolandırıcılık hükümleri de (TCK m.158/1-f) gündeme gelebilir.

Öncelikle işlenen kişisel verilerin envanteri çıkarılmalı, aydınlatma metni ve gerekiyorsa açık rıza metinleri hazırlanmalı, veri güvenliği tedbirleri alınmalı ve Veri Sorumluları Sicili'ne (VERBİS) kayıt yükümlülüğü varsa yerine getirilmelidir. Süreç işletmenin büyüklüğüne ve işlediği veri türüne göre değişir.

KVKK m.11 uyarınca veri sorumlusuna yazılı olarak ya da Kurul'un belirlediği diğer yöntemlerle başvurarak verilerinizin silinmesini talep edebilirsiniz. Veri sorumlusu, talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır; olumsuz cevap verilir veya süresinde cevap verilmezse Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunulabilir.

Tüketici, malı teslim aldığı tarihten itibaren on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin sözleşmeden cayabilir. Satıcının ön bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediği hâllerde bu süre uzayabilir. Kişiye özel üretilen ürünler ve çabuk bozulan mallar gibi bazı hâller cayma hakkı kapsamı dışındadır.

İhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir (İYUK m.7). Uzlaşma talebi bu süreyi durdurmaz; uzlaşma sağlanamazsa ceza için dava süresi bitmiş ya da 15 günden az kalmışsa, süre tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uygulanır (VUK Ek m.7).

Uzlaşılan ceza tutarı için dava açma hakkı kullanılamaz ve bu tutar kesinleşir; 2024'ten beri vergi aslı uzlaşmaya konu edilmez. Ancak uzlaşma yalnızca uzlaşılan kısmı kapsar; ihbarnamede uzlaşma dışında bırakılan veya uzlaşmaya konu edilmeyen hususlar için dava hakkı saklı kalabilir.

Mükellef, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi dairesine başvurarak verginin tamamını ve cezanın yarısını vadesinde ödeyeceğini bildirirse, vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısı indirilir (VUK m.376); ödeme yapılmaz ya da dava açılırsa indirimden yararlanılamaz. İndirim uygulanan cezada uzlaşma yapılamaz; uzlaşma tutanağı imzalanana kadar uzlaşma talebinden vazgeçilip indirim istenebilir, uzlaşılan cezaya ise ayrıca indirim uygulanmaz (VUK Ek m.9).

Ödeme emrine karşı, böyle bir borcun bulunmadığı, borcun ödendiği veya zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir (6183 sayılı Kanun m.58). Vergi borcunun esasına (miktarına) bu aşamada itiraz edilemez.

Vergi ziyaı ve usulsüzlük cezaları idari nitelikte olup vergi dairesi tarafından kesilir ve vergi mahkemesinde dava konusu edilir. Vergi kaçakçılığı (VUK m.359) ise sahte belge düzenleme veya kullanma gibi ağır fiilleri kapsayan, hapis cezası öngören bir ceza yargılaması konusudur; idari süreçten bağımsız olarak ceza mahkemesinde yürütülür.

Evet. Vergi alacağı, doğduğu yılı izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tarh edilmezse tarh zamanaşımına uğrar (VUK m.114). Tarhı yapılıp kesinleşen bir borcun tahsili içinse 6183 sayılı Kanun'da ayrıca düzenlenen tahsil zamanaşımı süreleri işler; bu iki süre birbirinden farklı işleyebilir.

Kural olarak zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılmalıdır (maddi zararlar için KTK m.109, manevi tazminat için TBK m.72). Kaza aynı zamanda taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet gibi bir suç oluşturuyorsa ve bu suç için kanunda daha uzun bir dava zamanaşımı öngörülmüşse, tazminat talebinde de bu daha uzun süre uygulanır.

Evet. Sigorta şirketine karşı tazminat davası açılmadan önce yazılı başvuru yapılması ve belirli bir süre beklenmesi kanuni bir zorunluluktur. Sigorta şirketi başvuruyu 15 gün içinde yazılı olarak cevaplamaz veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir (KTK m.97).

Oran, yetkili hastane sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu tarafından, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği esas alınarak belirlenir. Raporun somut duruma uygun olmadığı düşünülüyorsa itiraz edilebilir; dava aşamasında mahkeme ayrıca bilirkişi incelemesi de yaptırabilir.

İşverenin kazada kusuru bulunuyorsa, SGK tarafından karşılanan tutarın üzerinde kalan zarar için işverene karşı fark tazminatı davası açılabilir. Bu davada işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, kazadaki kusur oranını belirlemek açısından incelenir.

Evet; kanun, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin ya da ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebileceğini düzenler (TBK m.56/2). Yaralanma ağır bedensel zarar düzeyinde değilse yakınların ayrı bir manevi tazminat talebi kural olarak bu madde kapsamına girmez.

Evet; kısmi kusur tazminat hakkını ortadan kaldırmaz, ancak talep edilebilecek tutarı kusur oranına göre azaltır. Kusur oranının belirlenmesi genellikle trafik kazası tespit tutanağı ve gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle yapılır; oran konusunda itiraz hakkı da bulunur.

Trafik kazasından doğan tazminat davaları asliye hukuk mahkemesinde, sigorta şirketine karşı açılan davalar ise ticari dava niteliği taşıdığından asliye ticaret mahkemesinde görülebilir. İş kazasından doğan tazminat davaları ise iş mahkemesinin görev alanına girer; görevli mahkemenin belirlenmesi davanın kime karşı açıldığına göre değişir.

Öncelikle SGK'nın ret gerekçesi incelenmeli ve hizmet dökümünüzdeki eksik veya hatalı kayıtlar tespit edilmelidir. İdari itiraz yoluyla sonuç alınamazsa, uyuşmazlık iş mahkemesinde açılacak bir davayla çözülebilir; dava sürecinde hizmet dökümü ve varsa hizmet tespiti talebi birlikte değerlendirilir.

İşveren tarafından SGK'ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma süreleri, iş mahkemesinde açılan hizmet tespiti davasıyla tespit ettirilebilir. Bu davada tanık beyanları ile birlikte ücret ödeme belgeleri, işyeri kayıtları gibi yazılı deliller de önem taşır.

Çalışma gücü kaybının veya meslekte kazanma gücü kaybının Kurum sağlık kurulunca kanunda aranan oranın üzerinde tespit edilmesi ve buna ek olarak belirli bir sigortalılık süresi ile prim gün sayısı şartının birlikte gerçekleşmesi gerekir (5510 m.25-27). Sağlık kurulu raporuna itiraz ve dava yolu açıktır.

Kanunda sayılan hak sahipleri arasında eş, çocuklar ve şartları taşıyan ana-baba bulunur; her birinin payı kanunda belirlenen oranlara göre hesaplanır (5510 m.32-34). Çocuklar bakımından öğrencilik durumu ve yaş gibi ek şartlar aylığın devamını etkileyebilir.

Evet; sigortalılar askerlikte geçen süreleri ve doğum nedeniyle çalışılmayan belirli süreleri, kanunda öngörülen şartlarla borçlanarak sigortalılık süresine ekleyebilir. Borçlanmanın emeklilik tarihine ve aylık miktarına etkisi, başvuru öncesinde kişinin somut hizmet durumuna göre değerlendirilmelidir.

3201 sayılı Kanun uyarınca, yurt dışında geçen çalışma süreleri belirli şartlarla borçlanılarak Türkiye'deki sigortalılık süresine eklenebilir. Borçlanma başvurusu ve hesaplaması, kişinin yurt dışı hizmet belgelerine göre ayrıca yapılır.

Sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk aranmaz; uyuşmazlık doğrudan iş mahkemesinde açılan bir davayla çözülür (5510 m.101). Ancak dava açılmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur (hizmet tespiti davaları hariç); Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4).

Sözleşmeden dönme, bedelden indirim isteme, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini seçebilirsiniz (6502 m.11). Hangi hakkın somut olayda daha uygun olduğu, ayıbın niteliğine ve satıcının bu haklardan hangisini karşılayabileceğine göre değerlendirilir.

Kanunda ve her yıl güncellenen parasal sınırlar içinde kalan tüketici uyuşmazlıklarında, dava açmadan önce il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda ise önce arabulucuya başvurulması zorunludur; anlaşma sağlanamazsa tüketici mahkemesinde dava açılır (6502 m.73/A).

Mesafeli sözleşmelerde tüketici, malın teslim tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkını kullanabilir (6502 m.48). Kişiye özel üretilen ürünler ve çabuk bozulabilen mallar gibi bazı ürün türleri bu hakkın kapsamı dışındadır.

Ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıkmış olsa bile teslimden itibaren iki yıllık (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıllık) zamanaşımına tabidir; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse bu süre uygulanmaz (6502 m.12). Garanti süresinin dolması bu kuralları ortadan kaldırmaz. Somut durumda hangi hakların hâlâ kullanılabilir olduğu, malın niteliğine ve ayıbın ortaya çıkış zamanına göre değerlendirilmelidir.

Evet; tüketici hakem heyeti kararına karşı, kararın bildiriminden itibaren belirli bir süre içinde tüketici mahkemesinde itiraz davası açılabilir. Mahkemenin vereceği karar, hakem heyeti kararının yerini alır.

Ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara ilişkin şikâyetler Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu'na yapılabilir; Kurul, yanıltıcı reklamın durdurulmasına veya düzeltilmesine karar verebilir. Bu başvuru, reklam nedeniyle uğranılan zararın tazmini için ayrıca açılabilecek hukuk davasının yerine geçmez.

Parasal sınırı aşan veya hakem heyeti kararına itiraz niteliğindeki tüketici uyuşmazlıkları tüketici mahkemesinde, bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Sınırı aşan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6502 m.73/A).