İstanbul BarosuBaro Sicil No 74199
Faaliyet Alanları
İdare hukuku, kamu idarelerinin vatandaşlarla ilişkilerini ve idari işlemlerin hukuka uygunluğunu düzenler. Bir idari işlemin (atama, disiplin cezası, ruhsat reddi, kamulaştırma kararı gibi) hukuka aykırı olduğu düşünüldüğünde, işlemin iptali için idare mahkemesinde iptal davası; işlem nedeniyle uğranılan zararın tazmini için ise tam yargı davası açılabilir (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2).
İdari davalarda süre kısa ve kesindir: dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre öngörülmedikçe, işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak işlemin geri alınması istenebilir; bu başvuru dava açma süresini durdurur ve başvurunun reddi ya da 30 gün içinde cevap verilmemesi üzerine kalan süre işlemeye devam eder (İYUK m.11).
Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan davadır. Dava kazanılırsa işlem, tesis edildiği tarihten itibaren geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Menfaati ihlal edilen herkes, işlemin muhatabı olmasa bile bu davayı açabilir.
İptal davası, işlemin ilgiliye tebliğinden veya usulüne uygun ilanından itibaren kanunda öngörülen süre içinde açılmalıdır (İYUK m.7); bu süre hak düşürücüdür. İdareye üst makama başvuru yapılması hâlinde, başvuru tarihinden cevap alınana kadar geçen süre dava açma süresini durdurabilir.
İşlemin iptali; işlemi yapan makamın yetkisiz olması, kanunda öngörülen şekle uyulmaması, işlemin dayandığı sebebin gerçeğe veya hukuka aykırı olması, işlemin konusunun hukuka aykırılığı ya da idarenin işlemi kamu yararı dışında bir amaçla (maksat unsuru) tesis etmiş olması sebeplerinden birine dayanabilir.
Davacı, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğacağını ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunu gösterirse, dava sonuçlanana kadar işlemin yürütmesinin durdurulmasını isteyebilir. Bu iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır; talep mahkemece dosya üzerinden incelenir.
İdari bir işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin, uğradığı zararın tazminini istediği dava türüdür. İşlemden doğan zararlarda süre iptal davasıyla aynıdır; idarenin bir eyleminden (örneğin hizmet kusurundan) doğan zararlarda ise eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulması, başvurunun reddi ya da 30 gün içinde cevap verilmemesi üzerine de 60 gün içinde dava açılması gerekir (İYUK m.13).
İdari bir işlem nedeniyle zarara uğrayan kişi, tam yargı davasını doğrudan işleme karşı iptal davasıyla birlikte açabileceği gibi, önce iptal davası açıp bu davada verilen kararın (kanun yoluna gidilmişse kanun yolu kararının) tebliğinden ya da işlemin icrasından itibaren dava süresi içinde ayrıca da açabilir (İYUK m.12). Hangi yolun tercih edileceği, zararın kapsamının ne zaman netleştiğine göre değişir.
İdarenin bir eyleminden, örneğin kamu hizmetinin gereği gibi işletilmemesinden (hizmet kusuru) doğan zararlarda, dava açılmadan önce idareye yazılı başvuru yapılması zorunludur. Başvuru, eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılır. İdarenin başvuruyu reddetmesi ya da 30 gün içinde cevap vermemesi hâlinde 60 günlük dava süresi işlemeye başlar (İYUK m.13).
Tam yargı davasında hem maddi zararın (fiilen uğranılan kayıp ve yoksun kalınan kazanç) hem de şartları varsa manevi zararın tazmini istenebilir. Zararın miktarı ve idarenin kusurunun bulunup bulunmadığı genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Kamu görevlilerine verilen uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya memuriyetten çıkarma gibi disiplin cezalarına karşı, önce kurum içi itiraz yolları varsa bunlar tüketilir, sonuçtan tatmin olunmazsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Kamu yararı kararıyla bir taşınmazın idare tarafından bedeli ödenerek alınmasına kamulaştırma denir; idare önce pazarlıkla satın almayı dener; anlaşma olmazsa idarenin açtığı bedel tespiti ve tescil davasında bedeli asliye hukuk mahkemesi belirler (2942 s.K. m.8, m.10). İdarenin bedel ödemeden fiilen el koyduğu hâllerde ise kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılabilir.
Pazarlıkta anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davasını idare açar; malik bu davada bedele ilişkin itiraz ve delillerini sunar ve bedel bilirkişi kurulu incelemesiyle belirlenir (2942 s.K. m.10). Kamulaştırma işleminin kendisine karşı ise tebligattan itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir (2942 s.K. m.14).
İdarenin, kamulaştırma usulüne uymadan ve bedelini ödemeden bir taşınmaza fiilen el koyup kamu hizmetine tahsis etmesi hâlinde malik, taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesi için dava açabilir. Bu davada taşınmazın mülkiyeti idareye geçer, malik yalnızca bedelini talep edebilir.
Kamulaştırılan taşınmaz, kamulaştırma amacına uygun kullanılmaz veya belirli bir süre içinde kamu hizmetine tahsis edilmezse, eski malik ödediği bedeli iade ederek taşınmazı geri alabilir. Bu hakkın kullanılabilmesi için kanunda öngörülen süre ve şartların gerçekleşmiş olması gerekir.
İmar planları bir ay süreyle ilan edilir ve bu süre içinde belediyeye itiraz edilebilir (3194 s.K. m.8). Plana karşı iptal davası ilana bağlı dava süresi içinde açılabileceği gibi, plan taşınmaza uygulandığında plana, uygulama işlemine ya da ikisine birden karşı da açılabilir (İYUK m.7/4). Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için düzenlenen yapı tatil tutanağı ve yıkım kararlarına karşı da aynı şekilde dava yolu açıktır; bu davalarda genellikle imar mevzuatı ve teknik bilirkişi incelemesi belirleyici olur.
Kamu ihalelerinde bir isteklinin ihale sürecindeki bir işlemi hukuka aykırı bulması hâlinde, önce ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunması gerekir. İdarenin cevabından tatmin olunmazsa Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yoluna gidilebilir; bu yollar tüketilmeden doğrudan idare mahkemesinde dava açılamaz (4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.54 vd.).
İdare mahkemesi kararlarına karşı bölge idare mahkemesine istinaf, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı ise belirli koşullarda Danıştay'a temyiz başvurusu yapılabilir. Bazı basit ve düşük miktarlı davalarda idare mahkemesi kararı kesin olup istinaf yolu kapalı olabilir; bu nedenle kararın kesin mi yoksa istinafa açık mı olduğu her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.
| Dava Türü | Amacı | Süre | Görevli Mahkeme |
|---|---|---|---|
| İptal davası | Hukuka aykırı idari işlemin iptali | 60 gün (İYUK m.7) | İdare mahkemesi |
| Tam yargı davası | İdari işlem/eylemden doğan zararın tazmini | İşlemde 60 gün; eylemde önce 1 yıl (her hâlde 5 yıl) içinde idareye başvuru, sonra 60 gün (İYUK m.13) | İdare mahkemesi |
| Yürütmenin durdurulması talebi | İşlemin dava sonuna kadar uygulanmasının önlenmesi | Dava ile birlikte istenir | İdare mahkemesi (İYUK m.27) |
| Üst makama başvuru | Dava açmadan işlemin geri alınmasını isteme | Dava açma süresi içinde | İlgili idare (İYUK m.11) |
Genel kural, işlemin ilgiliye tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Bazı özel kanunlarda daha kısa süreler vardır; örneğin sınır dışı etme kararına karşı 7 gün, kamulaştırma işlemine karşı 30 gün; bu nedenle işlemin tebliğ tarihi ve dayandığı mevzuat her somut olayda ayrıca incelenmelidir.
Evet. İşlem nedeniyle hem işlemin iptali hem de uğranılan zararın tazmini isteniyorsa, iki talep aynı dilekçeyle birlikte istenebilir. Ayrıca önce iptal davası açılıp sonradan tam yargı davası da açılabilir; bu durumda tam yargı davası için süre, iptal davasında verilen kararın ya da kanun yoluna gidilmişse kanun yolu kararının tebliğinden itibaren işler (İYUK m.12).
Dava sonuçlanana kadar geçecek sürede, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması hâlinde mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27). Talep dilekçeyle birlikte istenir, mahkeme dosya üzerinden değerlendirme yapar.
Dava açma süresi içinde ilgili idareye başvurup işlemin geri alınması, düzeltilmesi veya kaldırılması istenebilir. Bu başvuru süreyi durdurur; idare 30 gün içinde cevap vermez veya başvuruyu reddederse, durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder (İYUK m.11).
Öncelikle ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunulmalıdır. İdarenin cevabı tatmin edici bulunmazsa Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yoluna gidilir; bu idari yollar tüketilmeden idare mahkemesinde doğrudan dava açılamaz. Süreler oldukça kısadır, bu nedenle ihale sürecindeki her işlemin öğrenildiği tarih dikkatle takip edilmelidir.
Kural olarak evet; idare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf yoluna gidilebilir. Ancak konusu belirli bir tutarın altında kalan bazı davalarda idare mahkemesi kararı kesin olabilir ve istinaf yolu kapalı olur; bu husus her dosyada kararın kendisinde ayrıca belirtilir.
Restoranınıza veya gıda işletmenize idari para cezası, faaliyet durdurma ya da onay iptali mi geldi? 5996 sayılı Kanun'un gıda güvenilirliği, hijyen ve etiketleme cezalarıyla kapsamlı rehber.
Yazının devamıÖzel güvenlik şirketinize veya kimliğinize idari para cezası, çalışma yasağı ya da faaliyet izni iptali mi geldi? 5188 sayılı Kanun'un tüm idari yaptırımları, denetim süreci ve itiraz yollarıyla kapsamlı rehber.
Yazının devamıKreşinize/gündüz bakımevinize idari para cezası veya kapatma kararı mı geldi? Açma şartları, denetim usulü, 30 günlük ihtar-2 katı ceza-kapatma süreci ve itiraz yollarıyla kapsamlı rehber.
Yazının devamı
