Boşanmada Katılma Alacağı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Katılma Alacağı Nedir?

Katılma alacağı, evlilik birliği sona erdiğinde (boşanma, ölüm veya mal rejiminin değiştirilmesi yoluyla), eşlerden birinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde diğer eşin sahip olduğu para alacağı hakkıdır (TMK m.231, m.236). Önemli bir nokta: bu bir mülkiyet paylaşımı değil, bir alacak (para borcu) hakkıdır — yani ev, araç gibi malların adı diğer eşe geçmez; o malın sahibi olan eş, diğerine bu değerin yarısını nakden ödemekle yükümlü olur.

Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren, eşler arasında sözleşmeyle başka bir rejim seçilmediği sürece edinilmiş mallara katılma rejimi yasal (otomatik) mal rejimi olarak uygulanır. Bu tarihten önce evlenmiş çiftler için ise durum farklıdır:

Evlilik Tarihi	Geçerli Rejim	Açıklama
1 Ocak 2002 ve sonrası	Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi	Otomatik uygulanır, aksi sözleşmeyle kararlaştırılmadıkça
1 Ocak 2002 öncesi, 2002'de yürürlükte olan evlilik	Kural olarak Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi	Kanun gereği bu rejime geçilmiş sayılır (aksini seçme hakkı 1 yıl süreyle tanınmıştı)
2002 öncesi başlayıp 2002 öncesi biten evlilik	Mal Ayrılığı (eski rejim)	"Katkı payı alacağı" davası açılır, katılma alacağından farklı kurallara tabidir

Katılma Alacağı Hesabında Hangi Mallar Edinilmiş, Hangileri Kişisel Sayılır?

Katılma alacağı hesabına yalnızca edinilmiş mallar girer; kişisel mallar hesaba hiç dahil edilmez. TMK m.219 ve m.220 bu ayrımı şöyle çizer:

Edinilmiş Mallar (m.219)	Kişisel Mallar (m.220)
Çalışma karşılığı elde edilen gelirler (maaş, kazanç)	Evlilikten önce sahip olunan mallar
SGK/emeklilik kurumlarının yaptığı ödemeler	Miras yoluyla edinilen mallar
Çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar	Karşılıksız kazandırma yoluyla edinilenler (bağış, hibe)
Edinilmiş malların yerine geçen değerler	Manevi tazminat alacakları
Bu mallardan doğan (kira, temettü gibi) gelirler	Kişisel mallar yerine geçen değerler

Uygulamada en sık karşılaşılan tartışma, evlilik sırasında alınan bir taşınmazın alımında miras yoluyla gelen paranın kullanılmış olmasıdır. Bu durumda taşınmazın miras payına denk gelen kısmı kişisel mal, kalan kısmı edinilmiş mal olarak değerlendirilir; bu oranın belirlenmesi genellikle bilirkişi incelemesi gerektirir.

Kişisel Mal İddiasında İspat Yükü Kime Aittir?

TMK m.222 önemli bir karine getirir: bir eşin üzerine kayıtlı malın hangi gruba girdiği ispatlanamazsa, o mal edinilmiş mal sayılır. Yani "bu benim kişisel malım" diyen taraf, bunu ispatlamakla yükümlüdür — aksi ispatlanana kadar mal edinilmiş kabul edilir. Uygulamada yalnızca tanık beyanına dayalı kişisel mal iddiaları çoğunlukla yeterli görülmez; tapu kayıtları, banka dekontları, miras ilamı gibi somut belgeler aranır.

Örneğin bir eş, evlenmeden üç yıl önce satın aldığı ve halen üzerine kayıtlı olan bir daireyi kişisel malı olarak öne sürüyorsa, tapunun tarihi bu iddiayı destekler. Buna karşılık evlilik sırasında alınan, ancak bedelinin bir kısmı evlilik öncesi birikimle ödenen bir araçta, yalnızca o birikime denk gelen oran kişisel mal sayılır; aracın tamamı otomatik olarak kişisel mal kabul edilmez. Ev eşyaları, düğünde takılan ziynetler gibi konularda ise ayrıca farklı ispat kuralları ve emsal uygulamalar söz konusudur. Evlilik sırasında kadına verilmesi vaat edilen mehir ise mal rejiminden ayrı bir alacaktır; ayrıntılar mehir alacağı davası yazımızda.

Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır? Artık Değer Formülü

Hesaplama iki aşamalıdır. Önce her eşin artık değeri ayrı ayrı bulunur, sonra bu değerin yarısı katılma alacağını oluşturur. Kendi rakamlarınızla yaklaşık bir sonuç için mal rejimi tasfiyesi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

1. Aşama — Artık Değer:

Artık Değer = (Edinilmiş Malların Tasfiye Tarihindeki Toplam Değeri + Eklenecek Değerler) − (Bu Mallara İlişkin Borçlar)

2. Aşama — Katılma Alacağı:

Katılma Alacağı = Artık Değer ÷ 2

Kanun aksi kararlaştırılmadıkça artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı hakkı tanır (TMK m.236/1); eşler evlilik sözleşmesiyle bu oranı değiştirebilir.

Somut Bir Hesaplama Örneği

Aşağıdaki örnek yalnızca hesaplama mantığını göstermek amacıyla kurgulanmış olup gerçek bir olaya ait değildir:

Kalem	Tutar
Eşin evlilik süresince edindiği dairenin tasfiye (karar) tarihindeki rayiç değeri	4.000.000 ₺
Aynı eşin birikmiş banka mevduatı	300.000 ₺
Eklenecek değer: mal rejimi sona ermeden 1 yıl önce diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız devir (TMK m.229)	+ 200.000 ₺
Daireye ilişkin kalan kredi borcu	− 500.000 ₺
Artık Değer	4.000.000 ₺
Katılma Alacağı (artık değerin yarısı)	2.000.000 ₺

Görüldüğü gibi, mal üzerindeki kredi borcu artık değerden düşülürken, diğer eşin rızası olmadan yapılan ve alacağı azaltma kastı taşıyan devirler tam tersine artık değere geri eklenir — bu konuyu Boşanmada Muvazaalı Mal Devri yazımızda ayrıntılı işledik. Kredili konut alımında borcun nasıl paylaşıldığına dair de Boşanmada Kredili Konutun Paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Katılma Alacağı Hesabına Eklenecek Değerler Nelerdir?

TMK m.229 uyarınca, aşağıdaki değerler mal rejiminin sona erdiği anda edinilmiş mallar arasında hâlâ mevcutmuş gibi hesaba dahil edilir:

• Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmaksızın yaptığı, olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar
• Bir eşin, diğerinin katılma alacağını azaltmak amacıyla (kasıtlı olarak) yaptığı devirler — bu devirlerin ne zaman yapıldığının bir önemi yoktur, kasıt ispatlanabildiği sürece hesaba katılır

Bu hüküm, boşanma sürecine giren eşlerin mal kaçırma girişimlerine karşı en önemli yasal korumalardan biridir.

Değer Artış Payı, Katılma Alacağından Farklıdır

Uygulamada sıkça karıştırılan bir başka kavram değer artış payıdır (TMK m.227). Bu, bir eşin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız olarak katkıda bulunması ve bu malın değerinin katkı sonucu artmış olması hâlinde doğar — katılma alacağından bağımsız, ayrı bir talep türüdür.

Ölçüt	Katılma Alacağı	Değer Artış Payı
Yasal dayanak	TMK m.231, m.236	TMK m.227
Doğduğu durum	Mal rejiminin sona ermesiyle otomatik doğar	Bir malın edinilmesine/iyileştirilmesine katkı yapılmışsa doğar
Hesaplama esası	Artık değerin yarısı	Katkı oranı, malın güncel değerine uygulanır
Kimden istenir	Diğer eşten (genel olarak)	Katkının yapıldığı malın maliki eşten

Katkı Payı Alacağı ile Karıştırmayın

2002 öncesi evlenip 2002'den önce boşanan ya da mal ayrılığı rejimini seçmiş çiftlerde uygulanan katkı payı alacağı, katılma alacağından farklı hukuki temellere dayanır (Borçlar Kanunu genel hükümleri, sebepsiz zenginleşme/aktif bir katkı ispatı) ve ispat yükü daha ağırdır — katkı payı alacağında, diğer eşin somut olarak hangi mala ne kadar katkı yaptığını göstermesi gerekir; katılma alacağında ise böyle bir ispat aranmaz, yasal karine doğrudan devreye girer.

Evlenmeden Önce Alınan Ev, Evlilik İçinde Ödenen Kredi: Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Uygulamada en sık karşılaşılan ve en çok karıştırılan senaryolardan biri, evin evlenmeden önce kredi çekilerek alınması, kredi taksitlerinin ise büyük kısmının evlilik süresince ödenmiş olmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2022/4707 E. ve 2023/3546 K. sayılı, 04.07.2023 tarihli kararına konu olayda, taşınmaz için 240.000 TL tutarında, 120 ay vadeli bir konut kredisi çekilmiş; kredinin 7 taksiti evlilikten önce, 32 taksiti evlilik süresince, kalan taksitleri ise mal rejiminin sona ermesinden sonra ödenmiştir. Yargıtay, evin tamamının değil, yalnızca evlilik (yasal mal rejimi) süresince ödenen taksitlerin toplam krediye oranının katılma alacağı hesabına esas alınması gerektiğine hükmetmiştir.

Hesaplama yöntemi şöyle işler: önce yasal mal rejimi süresince ödenen taksit tutarının toplam kredi tutarına oranı bulunur; bu oran, taşınmazın tasfiye tarihindeki rayiç değeri ile çarpılır; çıkan tutar "artık değer" hesabına dahil edilir ve bu değerin yarısı katılma alacağı olarak talep edilebilir. Önemle belirtmek gerekir ki hesap, evin toplam değerinin yarısı üzerinden değil, yalnızca evlilik döneminde yapılan katkının oranı üzerinden yapılır — evlilik öncesi ve mal rejimi sona erdikten sonra ödenen taksitler bu hesaba dahil edilmez.

Katılma Alacağında Tasfiye Tarihi ve Değerleme Tarihi Aynı mıdır?

Hayır, ikisi farklı tarihlerdir ve bu ayrım sık hataya yol açar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 07.03.2024 tarihli, 2023/4359 E. ve 2024/1528 K. sayılı kararında açıkça vurgulandığı üzere:

• Malın hangi hâlde olduğu (mal varlığının kapsamı), mal rejiminin sona erdiği dava tarihine göre belirlenir
• Malın değeri ise karar (tasfiye) tarihine en yakın güncel rayiç değere göre hesaplanır

Belirtilen kararda, ilk derece mahkemesinin taşınmazın değerini karardan yaklaşık dört yıl önceki bir tarihe göre belirlemesi bozma sebebi sayılmıştır. Pratik sonucu şudur: dava uzun sürerse, bilirkişi değerlemesinin davanın en son aşamasına, mümkünse karara yakın bir tarihe göre yenilenmesi talep edilebilir — özellikle taşınmaz fiyatlarının hızla değiştiği dönemlerde bu, alacağın miktarını doğrudan etkiler.

Eşler Sözleşmeyle Farklı Bir Mal Rejimi Seçebilir mi?

Evet. TMK m.202 uyarınca eşler, evlenmeden önce veya evlilik sırasında noterde düzenlenecek bir mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejim yerine kanunda sayılan diğer rejimlerden birini seçebilir:

Rejim	Temel Özellik
Edinilmiş Mallara Katılma (yasal rejim)	Aksi seçilmedikçe otomatik uygulanır; artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı doğar
Mal Ayrılığı	Her eşin kendi malı kendine aittir; sona ermede kural olarak paylaşım yapılmaz, katkı ispatlanırsa katkı payı alacağı istenebilir
Paylaşmalı Mal Ayrılığı	Mal ayrılığına benzer, ancak evlilik sırasında edinilen bazı mallarda paylaşım öngörülür
Mal Ortaklığı	Kanunda sayılan mallar ortak mülkiyete girer; sona ermede ortaklık malları kural olarak yarı yarıya paylaşılır

Sözleşmeyle rejim seçimi yapılmamışsa, evlilik boyunca ve boşanmada uygulanacak rejim otomatik olarak edinilmiş mallara katılma rejimidir. Seçilen rejim, ancak resmî şekilde (noterde düzenleme veya onaylama şeklinde) yapılan bir sözleşmeyle değiştirilebilir; sözlü anlaşma veya eşler arası kabul beyanı yeterli değildir.

Katılma Alacağı Hükmü Nasıl İcraya Konur?

Mahkemece hükmedilen katılma alacağı, kesinleştikten sonra diğer para alacaklarında olduğu gibi ilamlı icra takibi yoluyla tahsil edilir. Borçlu eş gönüllü ödeme yapmazsa, alacaklı eş icra dairesine başvurarak borçlunun maaşına, banka hesaplarına veya taşınır/taşınmaz mallarına haciz konulmasını isteyebilir. Katılma alacağına, dava tarihinden (bazı hâllerde temerrüt tarihinden) itibaren yasal faiz işletilmesi de talep edilebilir; bu nedenle dava dilekçesinde faiz talebinin açıkça belirtilmesi önemlidir.

Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Katılma alacağı davalarında zamanaşımı süresi uzun süre tartışmalı olmuş, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 17.04.2013 tarihli, 2013/8-375 E. ve 2013/520 K. sayılı kararıyla netliğe kavuşmuştur: katılma alacağı, boşanmaya bağlı diğer bazı taleplerin tabi olduğu bir yıllık kısa süreye değil, Türk Borçlar Kanunu m.146'da düzenlenen genel 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu süre, kural olarak boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Dava Nerede ve Kime Karşı Açılır?

Katılma alacağı davası, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin genel hükümler çerçevesinde aile mahkemesinde açılır. Boşanma davasıyla birlikte (aynı dilekçede, ancak ayrı bir talep olarak) açılabileceği gibi, boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir — uygulamada mal varlığının kapsamlı bir şekilde tespiti zaman aldığından, katılma alacağı davasının boşanmadan sonra ayrıca açılması sık görülür.

Katılma Alacağında Çalışmayan (Ev Hanımı) Eşin Hakkı Var mıdır?

Evet. Katılma alacağı, malın kimin adına kayıtlı olduğuna değil, malın hangi tarihte ve hangi rejim altında edinildiğine bakar. Çalışmayan eş, evlilik süresince ev işleri, çocuk bakımı ve ailenin düzenini sağlama gibi katkılarda bulunmuş olsa da olmasa da, diğer eşin evlilik süresince edindiği malların artık değeri üzerinde kanuni katılma alacağı hakkına sahiptir — bu hak, ayrıca bir "emek katkısı" ispatına bağlı değildir; edinilmiş mal-kişisel mal ayrımı ve tasfiye kuralları otomatik olarak uygulanır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• "Mal benim üzerime kayıtlı, hiç paylaşılmaz" sanmak: Kayıt kime ait olursa olsun, mal edinilmiş mal ise katılma alacağı hesabına girer.
• Katılma alacağını mülkiyet paylaşımıyla karıştırmak: Talep edilen, malın kendisi değil, değerinin yarısı tutarında bir para alacağıdır.
• Değerlemeyi dava başındaki fiyatlarla sınırlı sanmak: Güncel rayiç değer, karara en yakın tarihe göre yeniden talep edilebilir.
• Miras yoluyla gelen malın tamamının kişisel mal sayılacağını düşünmek: Yalnızca doğrudan miras kalan kısım kişisel maldır; üzerine yapılan sonraki katkılar edinilmiş mal niteliği taşıyabilir.
• Zamanaşımını bir yıl sanıp dava açmaktan vazgeçmek: Katılma alacağı 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir.

İlgili yazı: Boşanmada Şirket Hisseleri Paylaşımı: Hukuki Rehber (2026)

Sonuç

Katılma alacağı, evlilik boyunca edinilen malların artık değeri üzerinden hesaplanan, kişisel malları kapsam dışında bırakan ve 10 yıllık zamanaşımına tabi bir para alacağı hakkıdır. Hesaplamanın doğru yapılabilmesi için edinilmiş mal-kişisel mal ayrımının netleştirilmesi, eklenecek değerlerin (özellikle mal kaçırma amaçlı devirlerin) tespit edilmesi ve değerlemenin doğru tarihe göre yapılması kritik önem taşır. Somut durumunuzda alacağınızın nasıl hesaplanacağını değerlendirmek için Aile Hukuku alanındaki diğer içeriklerimize göz atabilir, ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.