Boşanmada Muvazaalı Mal Devri: İspat Kuralları ve Katılma Alacağının Korunması
Eşlerden biri, tasfiyeden pay çıkmasın diye malını üçüncü bir kişiye devredebilir. Bu yazıda ispat karinelerini, muvazaalı devrin katılma alacağına nasıl eklendiğini ve 2026'daki usul değişikliğini anlatıyoruz.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden biri, boşanma sürecinde diğer eşe ödeyeceği katılma alacağını azaltmak amacıyla malını üçüncü bir kişiye devredebilir. Kanun bu tür devirlere karşı özel bir koruma öngörür: katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler, tasfiye hesabına yeniden eklenir. Ancak bunun için önce ispat kurallarının, sonra da devrin hangi yolla dava konusu edileceğinin doğru bilinmesi gerekir.
Bu yazıda edinilmiş mal-kişisel mal ayrımındaki ispat karinelerini, muvazaalı (danışıklı) devrin katılma alacağına nasıl ekleneceğini, tasfiyede talep edilebilecek hakkın niteliğini ve 2026 yılında yürürlüğe giren usul değişikliğinin bu davaları nasıl etkilediğini ele alıyoruz.
Bu konuda bir dosyanız varsa:
Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Zaman Bakımından Uygulanması
Türk Medeni Kanunu uyarınca, eşler evlenirken başka bir mal rejimi seçmedikçe 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu tarihten sonra edinilen mallar tasfiyeye konu edilirken, öncesinde edinilenler kural olarak kişisel mal sayılır.
2002 Öncesi ve Sonrası Mallar Nasıl Ayrılır
Evliliğin 2002'den önce başlamış olması, o tarihten sonraki dönem için edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasına engel değildir; yalnızca 2002 öncesindeki dönemde edinilen mallar için ayrı bir katkı payı değerlendirmesi yapılır. Bu tarihten önce yapılmış somut bir katkı ileri sürülmüyorsa, o dönemde edinilen mallar kişisel mal kabul edilir.
Mal Rejiminin Sona Erme Anı
Tasfiye hesabında esas alınan tarih, boşanma kararının kesinleştiği tarih değil, boşanma davasının mahkemeye açıldığı tarihtir. Bu tarihten sonra edinilen veya elden çıkarılan mallar, tasfiye hesabını doğrudan etkilemez; ancak aşağıda anlatılan muvazaa ve mal kaçırma hükümleri bu kurala önemli bir istisna getirir.
İspat Kuralları ve Karineler
Mal rejimi tasfiyesinde bir malın edinilmiş mi yoksa kişisel mi olduğu, davanın sonucunu doğrudan belirler. Kanun bu konuda taraflardan birine önemli bir ispat kolaylığı tanır.
Edinilmiş Mal Karinesi
Türk Medeni Kanunu'nun 222 ve 223. maddeleri uyarınca, bir eşin sahip olduğu tüm mal varlığı değerleri, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu karine, katılma alacağı talep eden eşin işini büyük ölçüde kolaylaştırır: iddia eden taraf değil, malın kişisel mal olduğunu ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
Kişisel Mal İddiasında İspat Yükü
Kanunda aksine bir hüküm yoksa, her taraf kendi iddiasının dayanağını ispatlamakla yükümlüdür. Bir malın kişisel mal olduğu iddiası, yalnızca soyut tanık beyanlarıyla değil, somut ve inandırıcı yazılı delillerle desteklenmelidir; aksi hâlde mahkeme malı edinilmiş mal karinesi çerçevesinde değerlendirmeye devam eder.
Ebeveynden Yapılan Devirlerde Karşılıksız Kazandırma Karinesi
Eşlerin anne ve babaları tarafından yapılan mal devirlerinde, fiili bir karine olarak bu devrin karşılıksız bir kazandırma (bağış) olduğu kabul edilir. Devrin aslında bedelli bir satış olduğunu iddia eden taraf, bunun aksini ispatlamakla yükümlüdür.
Muvazaalı Mal Devri (Mal Kaçırma) Nedir?
Bazı eşler, tasfiye sürecinde diğer eşe ödeyecekleri katılma alacağını azaltmak amacıyla malvarlığını üçüncü bir kişiye devreder. Kanun bu davranışa karşı ayrı bir koruma mekanizması öngörmüştür.
TMK m.229/2: Katılma Alacağını Azaltma Kastıyla Yapılan Devirler
Bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, devredenin edinilmiş mallarına değer olarak yeniden eklenir (TMK m.229/2). Örneğin tarafların ayrı yaşadıkları dönemde bir taşınmazın üçüncü bir kişiye devredilmesi, somut olayın koşullarına göre bu kapsamda değerlendirilebilir.
Muvazaa İddiasında Dava Türü ve Hukuki Yarar
Devrin gerçekte tarafların anlaşarak yaptığı danışıklı (muvazaalı) bir işlem olduğu ileri sürülüyorsa, bu iddia ayrıca bir muvazaa davasına konu edilebilir. Katılma alacağını tahsil etmek isteyen eş, muvazaalı işlemden zarar gören konumda olduğu için bu davayı açmakta hukuki yararı bulunur.
Muvazaa Davasında Görevli Mahkeme
Katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devrin değerinin tasfiye hesabına eklenmesi talebi, mal rejiminin tasfiyesi davasının bir parçası olduğundan aile mahkemesinde görülür. Buna karşılık, tasfiyeden bağımsız olarak doğrudan devir işleminin muvazaa nedeniyle iptalini amaçlayan genel nitelikteki davalar (TBK m.19), asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girebilir; somut olayda hangi yolun izleneceği talebin niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Tasfiyede Ayni Hak mı, Alacak Hakkı mı İstenir?
Mal rejiminin tasfiyesinde önemli bir yanlış anlama, "malın yarısının bana ait olduğunu" düşünmektir. Oysa Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre tasfiye davalarında kural olarak ayni bir hak (malın kendisi üzerinde mülkiyet payı) talep edilemez; talep edilebilecek olan yalnızca bir alacak hakkıdır. Dava sonunda taşınmazın mülkiyeti değil, değerinin belirli bir oranına karşılık gelen bir para alacağına hükmedilir.
Değerleme: Hangi Tarihteki Değer Esas Alınır?
Katılma alacağı hesaplanırken, mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan mallar esas alınır; ancak bu malların değeri, o tarihteki değil, tasfiye tarihindeki (yani kararın verildiği tarihteki) güncel sürüm/rayiç değeri üzerinden hesaplanır (TMK m.227/1, 228/1, 232, 235/1). Bu ayrım önemlidir: malın niteliği ve varlığı dava tarihine göre, parasal değeri ise karara en yakın tarihe göre belirlenir.
Tasfiye Sürecinde Geçici Hukuki Korumalar
Dava süresince malın elden çıkarılmasını önlemek isteyen taraf, iki farklı geçici hukuki koruma yolundan birine başvurabilir; hangisinin uygun olduğu talebin niteliğine göre değişir.
İhtiyati Tedbir Ne Zaman Talep Edilir?
Malın mülkiyetinin kendisi uyuşmazlık konusuysa — örneğin tapu kaydına şerh konularak üçüncü kişilere devrinin engellenmesi isteniyorsa — ihtiyati tedbir talep edilebilir. Ancak yalnızca bir para alacağının (katılma alacağının) güvence altına alınması amaçlanıyorsa, mülkiyeti tartışmasız bir mal üzerinde ihtiyati tedbir yerine ihtiyati haczin daha uygun bir yöntem olduğu kabul edilmektedir.
İhtiyati Haciz Neden Daha Uygun Olabilir?
Alacak davası niteliği taşıyan katılma alacağı taleplerinde, mülkiyeti tartışmasız olan mallar için ihtiyati tedbir yerine ihtiyati haciz yoluna başvurulması gerektiği yönünde bölge adliye mahkemesi kararları bulunmaktadır. Somut dosyada hangi tedbirin talep edileceği, davanın niteliğine ve mülkiyet uyuşmazlığının bulunup bulunmadığına göre değerlendirilmelidir.
| İhtiyati Tedbir | İhtiyati Haciz | |
|---|---|---|
| Ne zaman uygundur | Malın mülkiyeti/aidiyeti tartışmalıysa | Mülkiyet tartışmasız, yalnızca alacak güvenceye alınacaksa |
| Örnek | Tapu kaydına devir yasağı şerhi | Banka hesabına veya başka bir mala haciz |
| Amaç | Dava konusu malın aynen korunması | İleride hükmedilecek alacağın tahsilini güvenceye alma |
2026 Usul Değişikliğinin Mal Rejimi Davalarına Etkisi
16 Temmuz 2026'da kabul edilip 31 Temmuz 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda mal rejimi tasfiyesi davalarını da ilgilendiren değişiklikler yaptı. Kanunun 19. maddesiyle HMK m.107'de düzenlenen belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırıldı; bunun yerine HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkra uyarınca, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği kısmi davalarda, talep konusu tahkikat sona erinceye kadar iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın bir defaya mahsus artırılabilecek; artırılan kısım için zamanaşımı da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacaktır. Mal rejimi tasfiyesi gibi, alacak miktarının bilirkişi incelemesiyle yargılama sırasında netleştiği dava türlerinde bu değişiklik doğrudan önem taşır. Ayrıca HMK m.147/3 uyarınca duruşmalar arasındaki süre artık üç aydan uzun olamayacaktır. Kanunun yürürlük tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davaları ise eski hükümlere göre görülmeye devam eder.
Sık Yapılan Hatalar
- Malın kişisel mal olduğunu iddia ederken yalnızca tanık beyanına dayanmak, yazılı delil sunmamak
- Mal rejimi tasfiyesinde taşınmazın kendisinin veya belirli bir payının istenebileceğini düşünmek
- Eşin malı devrettiğini öğrenince hiçbir hukuki yola başvurmadan sürecin kendiliğinden düzeleceğini beklemek
- İhtiyati tedbir ile ihtiyati haczi birbirinin yerine kullanılabilir sanmak
- Taşınmazın değerini dava tarihindeki değeriyle sınırlı sanmak — oysa esas alınan tasfiye/karar tarihindeki güncel değerdir
İlgili yazı: Boşanmada Şirket Hisseleri Paylaşımı: Hukuki Rehber (2026)
Sonuç
Edinilmiş mallara katılma rejiminde ispat kuralları büyük ölçüde katılma alacağı talep eden eşin lehinedir; ancak bu haktan yararlanabilmek için hem ispat karinelerinin hem de muvazaalı devirlere karşı öngörülen koruma mekanizmalarının doğru kullanılması gerekir. Malın elden çıkarılma riski varsa geçici hukuki korumaya zamanında başvurulması, sürecin sonucunu doğrudan etkileyebilir. Somut dosyanın koşullarına göre doğru stratejinin belirlenmesi için hukuki destek alınması önemlidir.
Yararlanılan Kaynaklar
| Mahkeme/Daire | Esas | Karar | Tarih |
|---|---|---|---|
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/3779 | 2024/5474 | 09.07.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/8218 | 2024/3549 | 16.05.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/530 | 2024/891 | 15.02.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/3777 | 2024/1654 | 12.03.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/8704 | 2024/4334 | 06.06.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2022/6799 | 2023/5802 | 30.11.2023 |
| Yargıtay 4. Hukuk Dairesi | 2022/9742 | 2024/3318 | 15.04.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2022/10392 | 2024/2452 | 16.04.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/4245 | 2024/4029 | 30.05.2024 |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi | 2023/7071 | 2024/3441 | 14.05.2024 |
| İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 24. Hukuk Dairesi | 2024/1002 | 2024/867 | 17.05.2024 |
Sıkça Sorulan Sorular
Eşim malını üçüncü kişiye devrederse ne yapabilirim?
Devrin, katılma alacağınızı azaltmak amacıyla yapıldığını gösterebiliyorsanız, bu malın değeri TMK m.229/2 uyarınca tasfiye hesabına eklenir; ayrıca devrin muvazaalı (danışıklı) olduğunu ileri sürerek iptalini de talep edebilirsiniz.
Bir malın kişisel mal olduğunu kim ispatlamalı?
Kanun, bir eşin sahip olduğu tüm mal varlığı değerlerini aksi ispatlanana kadar edinilmiş mal sayar (TMK m.222/223). Malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf, bunu somut ve inandırıcı delillerle ispatlamakla yükümlüdür; yalnızca tanık beyanı çoğu zaman yeterli görülmez.
Anne-babamdan aldığım mal edinilmiş mal sayılır mı?
Hayır, miras veya bağış yoluyla edinilen mallar kişisel maldır. Yargıtay uygulamasında, anne-babadan yapılan devirlerin fiili karine gereği karşılıksız bir kazandırma (bağış) olduğu kabul edilir; bunun aksini, yani bedel ödendiğini iddia eden taraf ispatlamalıdır.
Muvazaa davası hangi mahkemede açılır?
Mal rejiminin tasfiyesi kapsamında, katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devrin değerinin hesaba eklenmesi talebi aile mahkemesinde görülür. Tasfiyeden bağımsız, doğrudan devir işleminin iptalini amaçlayan genel muvazaa (TBK m.19) davaları ise asliye hukuk mahkemesinde açılabilir.
Mal rejimi tasfiyesinde malın kendisini mi, parasını mı isteyebilirim?
Kural olarak hayır; mal rejiminin tasfiyesinde ayni (malın kendisine yönelik) bir hak talep edilemez, yalnızca alacak hakkı istenebilir. Yani dava sonunda taşınmazın mülkiyeti değil, değerinin belirli bir oranı üzerinden bir para alacağı talep edilir.
Taşınmazın değeri hangi tarihe göre hesaplanır?
Malın mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumuna göre, ancak tasfiye (karar) tarihindeki güncel sürüm/rayiç değeri esas alınır (TMK m.227/1, 228/1, 232, 235/1). Yargıtay uygulamasında tasfiye tarihi, kararın verildiği tarih olarak kabul edilir.
Eşimin malı elden çıkarmasını nasıl önleyebilirim?
Malın mülkiyetinin kendisi uyuşmazlık konusuysa (örneğin tapu iptali talep ediliyorsa) ihtiyati tedbir; mülkiyet tartışmasız ama yalnızca bir para alacağının güvence altına alınması isteniyorsa ihtiyati haciz daha uygun bir yol olarak kabul edilmektedir.
- boşanma
- mal paylaşımı
- muvazaa
- katılma alacağı
- mal kaçırma
- muvazaalı mal devri
- boşanmada mal kaçırma ispat
- tmk 229
- edinilmiş mal karinesi
- kişisel mal ispat yükü
- ebeveyne devir boşanma
- muvazaa davası
- katılma alacağının korunması
- boşanmada ihtiyati haciz
- 2002 öncesi mallar boşanma
- mal rejimi sona erme tarihi
Bu konudaki hizmetlerimiz
Aile Hukuku
